Protestantse Gemeente Odijk


De barmhartige Samaritaan

Ds. K.F. Visser
13-09-2015 | Startzondag

Lezing(en): Lucas 10: 25-37


Introductie op het thema

Hebt u al degene begroet die naast u zit? Zou u dat alsnog willen doen? Wie is uw naaste? Wie zit er het dichts naast u/jou? Die vraag: Wie is mijn naaste?, komt uit de beroemde gelijkenis over de barmhartige Samaritaan. Ik heb het dagblad Trouw meegenomen van vorige week zaterdag: ‘De beelden van duizenden vluchtelingen die te voet vanaf Boedapest over de snelweg naar Wenen lopen, doen denken aan een exodus van bijbelse proporties. Enkele Samartianen stonden op de vluchtstrook met flesjes water of knuffels voor de kinderen’.

Waar gaat het nou precies om in die gelijkenis? Daar wil ik vanmorgen graag iets over zeggen. De voorbereidingsgroep heeft zich laten inspireren door het landelijke thema van onze kerken voor de Startzondag: Goede buren. Maar we waren ons er meteen van bewust, dat onze kring vandaag veel ruimer is. We willen niet alleen dichtbij huis blijven, maar ook de grens over. Sartawi, Bolivia. En ook over deze vorm van hulpverlening wil ik iets proberen te zeggen vanmorgen.

Na, nader, naaste, zo’n kreet hebben we bedacht voor vandaag.
Na… de ander ligt mij na an het hart.
Nader nog, laat ik mij ook met hem of haar echt in?
Wordt ik de naaste van degene die mijn hulp kan gebruiken?

Gemeente van Christus,

Er was een internationaal congres van theologen in Zuid-Afrika. Daar was een professor bij van onze Theologische Universiteit, prof. Frits de Lange.
Hij geeft het vak ethiek. Dat gaat over ons doen en laten, wat goed is en wat niet.

De professor verzorgde de inleiding. Hij wist ook meteen waarover hij het zou hebben.
Hij zei: ‘Toen ik hoorde dat het over COMPASSIE moest gaan, dat modieuze woord voor medelijden,wist ik meteen waarover ik het zou hebben: de barmhartige Samaritaan.’
Hij zei: ‘Ik kan in mijn vak niet meer zonder de barmhartige Samaritaan. Dat bijbelse oerverhaal van de ene mens die zich over de ander ontfermt, is voor mij de kern waar het in het geloof om draait.’

Hij hield een gloedvol betoog. Over de Samaritaan die tot in zijn ingewanden toe bewogen wordt door het leed van een ander en hem te hulp schiet.
Terugkijkend op die conferentie en zijn lezing, schreef hij later: ‘Na afloop van mijn bijdrage rekende ik eigenlijk op ruime instemming. Maar het bleef akelig stil. Liepen deze Afrikanen niet zo warm voor de barmhartige Samaritaan?’

Prof. De Lange schreef: ‘Na mijn toespraak, legde een collega in haar bijdrage uit dat de zwarte bevolking eeuwenlang voorwerp van liefdadigheid was geweest. Met de beste bedoelingen, dat wilde ze wel geloven, maar het was aalmoezenpolitiek gebleven, genoeg om het blanke geweten te sussen, maar te weinig om het lot van de allerarmsten werkelijk te verbeteren.’

Aalmoezenpolitiek.
Gemeente, ik moest daaraan denken toen we in het voorjaar die open avond hielden over Sartawi, met Nadine de Vogel en Gert Kuiper van Kerk in Actie. Daar werd duidelijk gemaakt dat ontwikkelingshulp geen eenrichtingsverkeer meer is: in de zin van: wij doen goed voor wie niks heeft, wij geven, zij ontvangen. Nee, de Bolivianen in Sartawi geven aan wat wij voor hen kunnen betekenen. En wij maken hen niet afhankelijk van onze hulp.
Met andere woorden: zorgen doe je samen.

Het is goed om op die manier nog eens naar de gelijkenis te kijken.

Die herberg tussen Jeruzalem en Jericho, daar ben ik geweest. Nou ja, ik heb ervoor gestaan.
Links is een terrasje en een cafeetje, rechts een bidkapelletje; een minibedevaartsoord is het geworden. Je moet intree betalen om de poort door te kunnen naar beide locaties. Dat ging ons als zuinige Hollanders te ver. We hebben er een foto van gemaakt, die later overbelicht bleek te zijn. Nou ja, dat paste ook wel bij wat wij van deze plek vonden. Want het had ook wel iets vreemds. Want die herberg heeft helemaal nooit bestaan.
Die herberg komt alleen maar voor in het verhaal dat Jezus vertelt, in de gelijkenis.
Het is als met het nagebouwde sprookjesbos van Anton Piek in de Efteling.
Die herberg in het heilige land is daar neer gezet door handige handelaren, omdat het de herberg is uit die iconische gelijkenis van Jezus, zo wereldvermaard, daarom staat ‘ie daar.
The inn of the good Samaritan, staat er op een bordje bij. Dat iedereen het weer weet. O ja, de barmhartige Samaritaan. En dan maar hopen dat de boodschap van die gelijkenis bij de bezoekers vanzelf spreekt.

Hoe zou die boodschap kunnen luiden? Gaat de boodschap van dat voorbeeldverhaal van Jezus over een Marokkaan die zijn hart laat spreken, waar twee christenen met een grote boog om de gewonde man heenlopen?

Stel, jij ligt daar, overvallen, mishandeld, half dood.
Dan verwacht je hulp van je eigen broeders en zusters.
Je verwacht het niet van die ongelovige buurman.
Je denkt misschien dat jouw geloofsgenoten altijd klaarstaan om jou de helpende hand te bieden, maar je kon wel eens van een kouwe kermis thuiskomen.
Van wie je het niet verwacht, die vraagt van harte hoe het me je gaat, die staat je bij.
Je zou je nog schamen voor de mensen uit je eigen kring.
Is dit de boodschap? Misschien wel juist de mensen die het bijbelse woord genade niet eens kennen, kunnen waarachtig barmhartig zijn. Liever een onkerkelijke buurman dan zo’n christelijke vriend. En die boodschap kan ongenadig hard aankomen.

Is dit de boodschap: kom jij iemand tegen die hulp nodig heeft, dan verleen je hem of haar die hulp, ongeacht wie die ander is? Of is het ook eerlijk om te zeggen dat het mooie woorden zijn, maar dat de praktijk toch veel ingewikkelder is. Mooi zijn de woorden, weerbarstig de praktijk. Want er zijn toch altijd twee kanten aan hulpverlening? Zorgen doe je samen. Er zijn er altijd twee als het gaat om hulp.
Het kan best zijn dat degene die hulp verleent zich de weldoener voelt en de ander ziet als slachtoffer.
De één is het onderwerp, de ander lijdend voorwerp. De één actief, de ander passief.
Jij als hulpverlener voelt je machtig, de ander onmachtig.
Jij geeft, de ander ontvangt.
Jij doet, de ander ondergaat.
Maar voor je het weet is het aalmoezenpolitiek geworden.

De clou van de gelijkenis is volgens mij de omkering die er in zit. De wetgeleerde vraagt aan Jezus: Wie is mijn naaste? Dat is een eerlijke vraag. Jezus had gezegd: Heb je naaste lief, want die is als jij.
En dan vraagt die wetgeleerde: Wie is dan mijn naaste? In die vraag zit iets goeds en iets om te wantrouwen.
Het goede is dat die wetgeleerde naar zijn naaste wil omkijken. De valkuil is dat hij denkt vanuit een eenrichtingsverkeer.
Ik ben de weldoener, de ander is zielig.

En zo vertelt Jezus de gelijkenis. En daarin zit de omkering. Wie is de naaste geworden van de gewonde man, vraagt Jezus na zijn voorbeeldverhaal?
Jezus heeft zich in die gewonde mens verplaatst.
Van wie heeft deze gewonde mens hulp gekregen?
En dan moet de wetgeleerde wil inzien dat hij alleen van zichzelf uitging.

Heb je naaste lief, want hij is als jij, daar zit ‘em nou net nou de kneep.

Ik moet altijd denken aan dat simpele gedichtje van Rienk Ratsma, de schrijver en dichter, die een paar boeken schreef over zijn ziekteproces. Hij overleed in 1997 op 59 jarige leeftijd.

Hij schreef dit:

’t Gebeurt altijd bij de buren,
zo zegt men in ’t land,
droeve tranenuren
of gewoon een schoorsteenbrand.
’t Gebeurt altijd bij de buren
als ’t lot ’t leven zeeft.
Maar heeft u wel eens nagedacht,
dat uw buurman buren heeft.

Maar voel je dat ook zo? Is die ander volstrekt gelijkwaardig aan jou? Of zit er in onze manier van hulp bieden toch stiekem ook iets van eigenbelang?

Mooi zijn de woorden, lastig de praktijk.
Er zit in onze hulpverlening soms ook argwaan.
Ik wil best mijn naaste helpen, maar ik wil niet dat het al mijn tijd opslokt. Ik wil niet worden ingepalmd door de ander. Raak ik mijn vrijheid niet kwijt?
Want wij mensen wij hebben zo ook onze grenzen.
We willen best hulp verlenen, maar er is zo vaak iets waardoor het er net niet van komt.
We hebben het druk. We geloven dat een ander het vast beter kan.
En ook: met wie laat je je in?
En mensen overwegen dat omdat ze ook wel eens op hun ziel zijn getrapt.
Ze kregen stank voor dank of het was nooit genoeg.

En wát als die ene mens die hulp nodig heeft, wel erg in de slachtofferrol blijft hangen?
Want die kant is er natuurlijk ook. De kant van het slachtoffer. Aanvaard zo iemand ook hulp? Accepteert iemand de hulp die jij biedt, ook als het net even anders toegaat als de zieke misschien graag had gezien?
Of wordt zo iemand misschien wel erg betutteld? Wordt zorg misschien wel bemoeizorg?
In hoeverre wordt de vrijheid van de hulpbehoevende ook werkelijk gerespecteerd?

Het valt mij op dat de barmhartige Samaritaan zijn eigen reisdoel niet uit het oog verliest. Hij brengt de gewonde man naar der herberg en vervolgt zijn eigen weg. Hij belooft op de terugweg nog even langs te komen en te zien of er nog wat nodig is. Hij durft de gewonde man, nadat hij hem heeft verzorgd, ook weer los te laten, aan zichzelf over te laten.
Kortom er komt nogal wat bij kijken. Als het gaat om hulp en hulpbehoevendheid gaat het altijd om twee partijen. Zorgen doe je samen.

We kijken nog een keer naar dat fictieve, overbelichte cafeetje tussen Jeruzalem en Jericho.
Laten we daar maar met een grote boog omheen lopen. Er is maar één vraag die moet blijven hangen van dit evangelie. Voor wie ben ik de naaste? Wil ik mijzelf naaste laten worden van degene die hulp nodig heeft?

Gemeente, het landelijke thema van onze kerken voor de Startzondag is ‘goede buren’. Voor wie ben jij een goede buur? Dus niet; is die buurman naast mij wel goed genoeg voor mij. Maar, ben ik een goede buur voor wie naast mij woont?

Een vraag die ertoe doet in dit verband is: Wie heeft een sleutel van de buren? Niet alleen om de planten en de post te doen tijdens een vakantie, maar ook in geval van nood?

In onze voorbereiding hebben we bedacht dat het vandaag niet alleen gaat om onze naasten dichtbij, maar ook om onze naasten ver weg, Sartawi, Bolivia.

En we gaan daarmee grenzen over. Dat gaan we zeker doen in de veiling. Wij brengen geld bijeen, niet omdat wij zo nodig aalmoezen willen geven. Maar omdat zij ons hebben gevraagd hen te steunen.

Na deze dienst, komen wij elkaar nader om de naaste te worden van hen, die op onze hulp mogen rekenen.

Amen.

Overzicht preken

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Mw. P. Beumer-de Gier (scriba), email:

disclaimer