Protestantse Gemeente Odijk


Verzoeking in de Woestijn

Ds. K.F. Visser
18-02-2018

Lezing(en): Mattheus 4: 1-11


Gemeente van Christus,

Stel, u leest dit evangelie voor de eerste keer en u bent nauwelijks bekend met de bijbelse verhalen, hoe komt het dan over? Hoe vreemd, stel ik me voor. En wat een vragen kan dit stuk dan oproepen? Er wordt gesproken over de duivel. Bestaat die dan? En hoe stel je je die dan voor? En hoe kan nou toch dat de Geest Jezus dit aandoet? De Geest is toch de heilige Geest, die aan de kant van God staat en Jezus? Zou die Geest Jezus op de proef willen stellen met de duivel? Met zo’n vriend heb je geen vijand meer nodig?

En ook: Hoe weet Matteüs de schrijver van het één en ander? Was hij er bij? Maar dat kan toch niet? Als hij bij Jezus was dan was Jezus dus toch niet alleen, 40 dagen en nachten in die woestijn? Dan waren ze er toch samen wel op tijd uitgekomen, om aan de honger te ontsnappen? En hoezo veertig dagen en nachten vasten? Blijkbaar dronk Jezus wel, want er staat dat hij na die periode grote honger had, geen dorst. Maar dan nog. Hoe kan Matteüs nou beschrijven wat de duivel met Jezus besprak… en waar die Jezus allemaal naar toe nam… als een reeks flitsbezoeken; ineens van de woestijn naar de heilige stad en door naar de tempel en daarna door naar de hoogste berg. Maar hoe reisden ze dan? Hoe kan iemand die veertig dagen en nachten heeft gevast zulke reizen maken zonder totaal uitgeput ter aarde te vallen?

En nogmaals, is Matteüs hen dan met een aantekeningenboek achterna gereisd om nauwkeurig op te schrijven wat er zich afspeelde tussen Jezus en de duivel?

Enfin, iedereen kan begrijpen dat we hier niet te maken hebben met een journaalbeeld of een krantenbericht. Het kan onmogelijk de beschrijving zijn van een concrete dialoog tussen twee figuren, opgetekend door een verslaggever.

De verzoeking in de woestijn, zoals dit hoofdstuk is gaan heten, roept voor een beetje bijbellezer herkenning op. Het lijkt op het verhaal van Job, het wijsheidsverhaal van Job. In het begin van dit Oudtestamentische bijbelboek staat te lezen hoe God een verbond sluit met de duivel om Job op de proef te stellen. Job wordt gezien als een rechtvaardig man, maar hij krijgt het zwaar te verduren. God, zo is de deal, God laat Job bijna helemaal over aan die duivel.
De duivel mag bijna alles met hem doen. Zijn bezit, zijn knechten, zijn kinderen, alles mag de duivel van Job afnemen, behalve zijn leven.

Het heimelijke complot van God met de duivel lijkt ook hier in Matteüs 4 op de achtergrond mee te spelen. Daarmee wordt het een literair uitlegverhaal. Het is dan ook een Joodse midrasj, dit verhaal van de verzoeking in de woestijn. Een uitlegverhaal. Een verhaal waarmee een boodschap overgebracht wil worden. En je hoort in dit verhaal allerlei grondtonen en motieven uit het Oude Testament meeklinken.
Veertig dagen en nachten… daar hebben we geen kalender voor nodig en geen medisch dossier om te weten hoelang en hoe dit vasten heeft geduurd.

Veertig dagen en veertig nachten vastte Mozes op de berg in de woestijn. En daarna schreef Mozes de woorden van God op, die hij mee terug nam naar het volk beneden.

Veertig dagen en nachten was het Goliath die de slagorde van Israël tartte. Wie het leest hoort het duivelse roepen van Goliath: ‘Geef mij een man, dat wij samen strijden…’. En Saul en heel Israël worden bang. Alleen de kleine, jonge David blijkt het te durven opnemen tegen die brute macht.

Veertig dagen en nachten vastte Elia in de woestijn, in het vurige verlangen om God zelf te ontmoeten op de berg, dezelfde berg waar God aan Mozes was verschenen.

Veertig dagen en veertig nachten vastte Jezus in de woestijn om tot zichzelf te komen en tot God, zijn hemelse Vader.

Matteüs weet heel goed waar hij mee bezig is als hij dit evangelie schrijft.
Hij maakt geen verslag van één of andere concrete ontmoeting. Geen mens was er bij om het gesprek te notuleren, geen camera om het te registreren.

Matteüs heeft geluisterd naar de oerverhalen van Israël, al die fundamentele verhalen waarin God zijn weg gaat met zijn volk en die heeft hij verwerkt tot het evangelie zoals wij dat vanmorgen lezen en overdenken.

Zo gaat Jezus hier de weg van Israël, de weg door de woestijn, de weg van beproevingen; het zoeken naar God in het donkerste uur.
Daarom vertelt Matteüs zo precies en nauwgezet van dat brood en van die tempel en van de wereldmacht.

De eerste beproeving gaat over het brood. Dat correspondeert met Exodus 16, het verhaal van het manna. Er worden dezelfde woorden gebruikt als in de hervertelling van Exodus in Deuteronomium 8: 3: ‘Niet alleen van brood van de mens leven’.

De tweede proef gaat over Mozes bij Massa en Meriba, ook te lezen in Deuteronomium, (hoofdstuk 6). Mozes zegt daar: ‘Wat stellen jullie de Heer op de proef’. En ook: ‘Jullie zullen de Heer je God niet op de proef stellen’. Dat is het tweede citaat van Jezus hier in Matteüs 4.

En tenslotte is er de derde test, die verwijst naar het gouden kalf uit Exodus 32. De vraag was: ‘Voor wie buig je?’ Jezus zegt hier: ‘Alleen de Heer uw God zult u aanbidden!’

Zo grijpt Matteüs dus terug op de oerverhalen van het volk Israël. De weg die Jezus gaat is te vergelijken met die van het bijbelse Israël: door de woestijn, door tijden heen van beproevingen en periodes van lijden en verzoekingen, op weg naar het beloofde land.

Veertig dagen en nachten wordt Jezus op de proef gesteld. Veertig dagen en nachten tot het Pasen wordt. En deze Veertigdagentijd nodigt ons uit om Jezus op zijn lijdensweg te volgen….

En dan komen we bij onszelf terecht. Hoe zouden wij die beschrijving van Matteüs kunnen vertalen naar onze dagelijkse werkelijkheid? Waar raakt dit evangelie ons leven? Ook voor wie niks kan met die figuur van de duivel, kan vast wel iets weten over beproevingen, over verzoekingen, over lastige dilemma’s, over pijnlijke uitdagingen. Dat je merkt dat er onvermogen ligt om weerstand te bieden, afstand te doen, niet te gaan voor eigen roem en eer. Hoe moeilijk het kan zijn om eerst tot tien te tellen voor je reageert als jou het vuur na aan de schenen wordt gelegd. Ook al heb je niks met zoiets als de duivel, dan nog ken je vast wel van die momenten.

Neem nou die broodkwestie, de eerste verzoeking. ‘Als je honger hebt, maak dan van deze stenen brood’. Het is een stem die je influistert: zorg nou toch gewoon voor jezelf. Laat de rest het maar op eigen gelegenheid uitzoeken, je hebt maar één lijf en één leven….
Het is die macht die wij herkennen in het moderne protectionisme. Dat rijke landen proberen het hoofd boven water te houden, door hulpbehoevende landen en volken buiten de deur te houden.

Het zit in die onderstroom die de schuld van wat jou hindert of tegenstaat afschuift op buitenlanders: ‘Eigen volk eerst…’.

Jezus biedt weerstand aan deze verzoeking. De mens zal niet alleen van brood leven, maar van alle woorden die God spreekt. Ja, natuurlijk mag je voor je eigen boterham zorgen, brood op de plank, maar er is ook meer. Je bent niet alleen op de wereld.

Of neem nou die voorstelling op het dak van de tempel, de tweede verzoeking… ‘Werp u naar beneden; de engelen vangen u wel op’.
Dat is de macht van de goedkope oplossing, het makkelijke succes. Alsof je van te voren rekenen mag op een wonder. Je hoeft niet zelf op te letten. Als je eenmaal in de gevarenzone bent, lost God alles wel even op…. Het zijn de mensen die denken dat ze door open vuur kunnen lopen zonder schroeiplekken te krijgen… als je maar genoeg gelooft…!

Jezus weerstaat deze verzoeking. Het is God verzoeken. Je kunt niet zeggen dat als je gelooft jou nooit wat overkomt. Geloven is geen magie, geen kant-en-klare waarborg voor een veilig leven.

En de derde en laatste verzoeking gaat over de wereldmacht. ‘Al deze koninkrijken zal ik U geven’, zegt de duivel tegen Jezus, ‘als U zich neerwerpt en mij aanbidt’. Het gaat om de macht in het kwadraat. Willen en kunnen heersen, overheersen. Een knieval is toch niet zo moeilijk? En niemand hoeft het te zien. Doe nou maar! En moet je eens kijken, alles is van jou.
Bezit, kapitaal, aandacht, zo kun je je toch beter voordoen dan je in wezen bent? En wie hoeft jou nou te zien zoals je echt bent. Het gaat toch om hoe de mensen je zien? Jezus zegt: ‘Stop!’ Hij wijst deze verzoeking radicaal af. ‘Ik ben niet gekomen om te heersen, maar om te dienen’. Jezus gaat niet eens in op het verleidelijke aanbod van de duivel. Hij laat de duivel in de waan dat die de touwtjes in handen heeft. Tot helemaal aan het eind van het evangelie van Matteüs, waar Jezus zegt na zijn kruisdood en opstanding: ‘Mij is gegeven alle macht in hemel en op aarde’.

Tot drie keer toe dus laat Matteüs zien hoe Jezus bestand is tegen de druk, tegen het kwaad dat in ons werkt en om ons heen. Hoe het vat op ons kan hebben. De deur staat zomaar open. Er is makkelijk tweedracht te zaaien, je wordt soms zomaar op het verkeerde been gezet.
Jezus vastte veertig dagen en nachten om tot zichzelf te komen en tot God. Met een drievoudig beroep op het woord van God weerstaat Jezus de drie verzoekingen.
Matteüs laat daarmee het geheim zien van Jezus Messias. Hij verzette zich tegen de duivelse machten en gaf zich over aan God, zijn hemelse Vader.
Verzet en overgave. Aan ons om in deze veertig dagen Zijn weg te volgen.

Amen.

Overzicht preken

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Mw. P. Beumer-de Gier (scriba), email:

disclaimer