Protestantse Gemeente Odijk


Esther 1 en 2

Ds. K.F. Visser
10-04-2016

Lezing(en): Esther 1 en 2


Gemeente van Christus,

Het bijbelverhaal over de legendarische Esther lijkt op een sprookje. Er is een machtige koning, een wijze raadsman in de poort, een slechte schurk die het onderspit delft en een eenvoudig, beeldschoon meisje dat tot koningin wordt gekroond. Een sprookje.
In elk geval moet het verhaal van Esther niet gelezen worden als een heuse geschiedenis. De meeste bijbeluitleggers zijn het erover eens. Koning Ahasveros is dezelfde als de roemruchte koning Xerxes de Eerste, die regeerde van 486 - 465 voor onze jaartelling en was de zoon van de grote koning Darius, die we kennen uit het bijbelboek Daniël. Maar Xerxes was getrouwd met Amnestris. Nergens in de hofkronieken wordt melding gemaakt van Wasti of van Esther. Is het daarom inderdaad een sprookje? Ik geloof dat het beter is om te spreken over een bijbelse novelle, een verhaal over een bepaalde periode uit een mensenleven, waarin een boodschap wordt gelegd voor de lezer. Het gaat niet om historische waarheid, maar om de waarde op zich, de waarde die het verhaal krijgt door die boodschap.

Esther is geschreven voor mensen in een benarde situatie. Mensen die zich afvragen of er nog wel een God is die de chaotische, waanzinnige wereld in Zijn hand houdt. Voor mensen die zich afvragen: Hoe kunnen we zinnig spreken over God, in God geloven, terwijl niets op zijn aanwezigheid duidt.
Het bijbelboek Esther gaat over dreigende ondergang en volgehouden hoop.

Er is trouwens eindeloos over dit bijbelboek gestreden. Veel rabbijnen vonden het veel te heidens, en veel christelijke theologen vonden het veel te Joods.
Maar voor het gewone Joodse volk was het juist een bijzonder populair verhaal. Het werd het verhaal van het Poerimfeest of Lotenfeest.

Het woordje ‘Poer” betekent lot. Poerim is het meervoud, het Lotenfeest. Dit woordje ‘lot’ laat zich eenvoudig verklaren doordat Haman, de man die alle Joden dood wilde hebben, de datum van dit doodvonnis heeft bepaald door middel van een lot. We komen er nog terug, volgende week.

Het is dus het verhaal waarbij een vrouw in staat bleek het lot van het Joodse volk op een cruciaal moment ten goede wist te keren. Haar inzet, haar volharding en durf. Maar het blijft een apart bijbelboek, al was het alleen al omdat de Naam van God er helemaal niet in voorkomt!

Maar nu het verhaal zelf. Ahasveros, de koning van Perzië, houdt een feest. Zijn rijk strekt zich uit van India tot Ethiopië. De koning houdt een feest of eigenlijk houdt hij er wel drie. Een feest voor de hoge heren, een feest voor de burgers van Susa, de ommuurde stad, zeg maar het Carcassonne van Perzië. En dan nog een apart feest voor zijn vrouw, koningin Wasti met de vrouwen van het paleis.

Op het eerste feest is de crème de la crème aanwezig, alle hoge ambtenaren uit de 127 gewesten. Ze zijn wel een half jaar bij elkaar en als die upperclass naar huis is, organiseert de koning een feest van zeven dagen voor het gewone volk, van hoog tot laag.
Het gaat er royaal aan toe. Met humor wordt verteld dat de drank er rijkelijk vloeit. Er was maar één regel, namelijk dat er geen regels waren. Geen drooglegging. Even werd er niet moeilijk gedaan. Wie echt iets anders wilde, kreeg de geheime politie op z´n dak, want die is er blijkbaar op uit om het feest te verstieren. Straks zal duidelijk worden wat dat betekende, als er één jood is die tegen de stroom in gaat.

Op de zevende dag bereikt het feest z´n hoogtepunt. De koning heeft een stuk in zijn kraag gedronken en komt op een lumineus idee, vindt hijzelf.
Hij wil dat zijn gasten zich zullen verlekkeren aan zijn vrouw, de mooie koningin. De wereld van glitter en glamour vraagt om steeds sterkere prikkels.
Uit studie van de tekst maken sommigen op dat koningin Wasti naakt zou moeten verschijnen. Ahasveros wil zijn Wasti tot middelpunt maken van een striptease of peepshow.
Maar Wasti weigert! Ongehoord in die tijd, maar ze doet het. Ze wil niet verschijnen voor een stelletje stomdronken kerels.

Dat kan de koning dan weer niet over zijn kant laten gaan. Hij wil niet afgaan voor de bobo’s van zijn machtige rijk. Hij moet toch een vent zijn, anders is het hek van de dam en is hij niet meer de baas in eigen huis. Daarom toont hij van de weeromstuit zijn macht en slaat helmaal door naar de andere kant. Wasti mag nu helemaal niet meer verschijnen. De koning zal zijn waardigheid wel aan een ander schenken.

Je voelt het plezier van de schrijver. Hij wijdt breed uit over het koninklijke besluit dat niemand meer ongevraagd de koning mag benaderen. Uiteraard doet de schrijver dat om straks des te sterker de grote moed van Esther te kunnen beschrijven. Zij zal immers ongevraagd naar de koning gaan.

Maar zover is het nog niet. Eerst horen we alleen de hevig verstoorde heren. Eén van hen zegt: Majesteit, als wij het mogen zeggen, u moet een koninklijk decreet uitvaardigen, een nieuwe wet van Meden en Perzen, dat koningin Wasti van het Perzische tapijt zal verdwijnen en dat haar kroon aan een ander wordt gegeven, beter dan zij! En die nieuwe wet wordt van kracht: iedere man is baas in eigen huis.
En dan zien we Ahasveros. Maar het gaat niet goed met hem. Hij denkt aan Wasti. Zijn kater is verdwenen, maar zijn Wasti ook. Heeft zij nou gewonnen? Of hij?

De koning zit klem tussen het gelijk van Wasti, die zich niet als lustobject laat gebruiken en de wetten en gebruiken van zijn tijd. Hij heeft de wereld in zijn greep, maar ook omgekeerd heeft de wereld hem in zijn greep. Het is onoplosbaar, lijkt het wel, iedere keer weer.

Wij, bondgenoten in de strijd, we zijn er over eens dat IS hard moet worden aangepakt. Maar de vraag is of het helpt. Keert het niet als een boemerang op ons terug in de vorm van aanslagen? Wie heeft wie nou in de greep? En hoe lossen we dat op?

Zoals het zo vaak toegaat. Altijd weer zijn er van dit soort dilemma’s. Vastzitten aan je eigen principes tot de werkelijkheid ze in hun tegendeel doet keren. We kunnen dingen in een opwelling beweren. Het lijkt een wet van Meden en Perzen, onwrikbaar, totdat de werkelijkheid alle stelligheid onderuit haalt. Hoe ga je dan om met gezichtsverlies? Hoe moeilijk kan het zijn om het gelijk van de ander, het anders zijn van de ander te erkennen? Wie alleen maar blind vaart op eigen principes en zich niet laat verrassen door de werkelijkheid, kan zomaar onuitstaanbaar worden.

En ondertussen denk je misschien, waarom grijpt God niet in? Houdt God zich verborgen? Of is het zo dat God zich verborgen houdt bij alle mensen die hopen op gerechtigheid. Gaat God schuil onder de mensen die leven van de hoop? Dat is, volgens mij, wat het bijbelboek Esther ons vertellen wil. Juist doordat het de naam van God niet noemt!

Ahasveros denkt aan Wasti. Hij weet wel dat ‘ie fout zit, maar geef dat maar eens toe….
En dan draven de gladde raadgevers op: ‘Koning, u moet niet zo tobben hoor. Brood en spelen wil het volk! U moet iets hebben om naar uit te kijken, iemand om naar uit te kijken, ongecompliceerd amusement. Wat had u gedacht van een show, een Miss Perzië verkiezing. Dat verzet de zinnen, koning!

En dan maakt de camera een zwenking. De verteller zoomt in op een detail. Er is een Joodse man, Mordechai heet hij. Hij woont in de stad en zorgt voor een weeskindje, zijn nichtje Hadassa.
En die is mooi en dat ontgaat de dienaren van de koning niet. Die Hadassa moet meedoen aan de verkiezing of ze wil of niet. En Mordechai maakt van de nood een deugd.

Hadassa, zegt hij, verzwijg maar hoe je echt heet, geef jezelf een Perzische naam, noem jezelf Esther – ster betekent het eenvoudig – en verzwijg dat je een joodse vrouw bent.

Waarom doet hij dat? Is er misschien een anti-Joodse stemming onder de Perzen? Of is er iets anders aan de hand? Is het om aan te geven dat er een tijd kan komen, waarin het beter is om je echte identiteit niet prijs te geven, zoals in de tijd van het verzet? Zoals Mozes aan het Egyptische hof ooit zijn ware identiteit niet te kennen gaf? Gaat God schuil onder de mensen die leven van de hoop?
Is het soms raadzaam om je christelijke identiteit voor je te houden, wel in je hart, maar niet op de tong?
Het is trouwens zo dat in het bijbelboek Esther heel wat verwijzingen zitten naar de Mozesverhalen en de Jozefverhalen, maar dit voor de fijnproevers.

Esther wordt ondertussen naar een wellness- en beautycentrum gebracht waar ze een jaar lang wordt behandeld. Hoe zal het gaan? Zal ze straks één nacht bij de koning zijn en vervolgens duizend en één nacht verdwijnen, weggestopt in een harem?
Mordechai is ongerust. Wat zal er van zijn pleegdochter terecht komen? Ontroerend wordt verteld hoe hij haar mist. Dagelijks doet hij zijn ronde om het paleis in de hoop dat hij een glimp van haar zal opvangen. Hij lijkt op Mirjam, die het biezen mandje van haar broertje Mozes nauwlettend in de gaten hield.
Maar dan, na al die tijd wordt Esther door de koning uitverkoren. Hoe is het mogelijk. Een Jodin als koningin van het Perzische rijk! De kroning wordt gevierd met een nationale feestdag.
Het volle licht valt op de oogverblindende verschijning van Esther achter de ramen van het paleis. Haar ster straalt!
En niemand, niemand heeft oog voor die Joodse man in de poort van het paleis, onopvallend, stil, maar slim en attent. Niemand weet dat Mordechai zijn pleegkind moed inspreekt en souffleert.

Ik zei het al. Het bijbelboek Esther heeft de aanzet gegeven tot het Poerimfeest.
Het Poerimfeest is onlangs gevierd in Israël en onder de Joden over de hele wereld, 24 en 25 maart. Het begint als het vasten van Esther is afgelopen, volgens het verhaal. Dan wordt in de synagoge het sein gegeven om in luid gejuich uit te barsten. Het lijkt op carnaval. De mensen verkleden zich, zetten maskers op. Ze zijn anders dan ze zijn, ze doen zich voor als een ander. De kinderen gaan met ratels in het rond: Hamansratels, om te vieren dat de slechterik verloren heeft. Ze maken er een heleboel kabaal bij. En ze eten speciaal voor het feest gebakken koekjes, Hamansoren, driehoekige koekjes gevuld met nootjes of chocoladepasta.

In de synagoge wordt het bijbelboek Esther gelezen op het Poerimfeest, één van de feestrollen van het Jodendom. In dit verhaal klinkt door, dat men de wereld anders wil. Dat de vervolgde op een dag geen slachtoffer meer is.

Zo eindigt het eerste bedrijf van dit boeiende verhaal. Met Mordechai in de poort van het koninklijk paleis. Die poort is de nieuwspoort, want er is nieuws.

Twee lijfwachten beramen een aanslag op de koning en Mordechai speelt dat nieuws door naar het hof. En na een kort onderzoek en een snel proces worden de twee opgehangen. Het komt in de Staatscourant. Maar ja, die leest niemand. De zaak lijkt afgedaan. Mordechai wordt gewoon vergeten. Net als Jozef in de gevangenis.

Totdat op een goede nacht, heel veel later, als er al besloten is om het Joodse volk uit te roeien, iemand de koning de vergeelde Staatscourant voorleest. Zo zal het volk worden gered. Hoe is het mogelijk! Of is dat nou precies het geheim van dit bijbelboek?

Houdt God zich schuil onder de mensen die durven hopen op bevrijding, verlossing, een nieuw begin? Daar zie je meestal niks van. Daar praat je ook niet zo makkelijk over. Dat heeft geen naam. Wie vraagt er na? En zul je er uit jezelf over beginnen?

In dit bijbelboek is het de dragende grond voor wie het waagt met God in zijn leven. Je geeft niet op. Je geeft je geloof niet op, je hoop.

Ergens blijft die stem in je hart spreken, die stille stem in je hart: ‘Houd moed. Ik heb de wereld overwonnen. Het is Pasen geweest, vergeet je dat niet! Je ziet me niet, Ik houd me verborgen, maar Ik ben er wel! Ik houd me schuil onder de mensen die leven van de hoop. Ik ben het! En Ik zal er altijd voor je zijn!’

Wordt vervolgd.

Amen.

Overzicht preken

02-09-2018
Helder zicht

26-08-2018
Mee-eters

19-08-2018
Genezing doofstomme

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Mw. P. Beumer-de Gier (scriba), email:

disclaimer