Protestantse Gemeente Odijk


Jona 4

Ds. K.F. Visser
08-07-2018

Lezing(en): Jona 4


Gemeente van Christus,

Jona is de mislukte profeet. Hij moest Ninevé van de ondergang redden. Ninevé, die grote stad, waarvan gezegd wordt dat haar inwoners het onderscheid niet kennen tussen hun rechter en hun linkerhand. Er werd gestolen als de raven. En uit het derde hoofdstuk weten we dat er veel geweld was, onrecht en kwaad – HAMAS . En Jona had ze moeten waarschuwen: ‘Als het zo doorgaat gaat het van kwaad tot erger, stop ermee!’, al riep hij het ook tegen zijn diepste gevoel in. Hij vond het maar niks die opdracht van God. Hij had in eerste instantie al voor de eer bedankt. En later toen hij gevlucht was, had hij wel ingezien dat hij God toch niet echt ontlopen kon en had hij min of meer toegeven dat hij wel iets moest met zijn profetenrol en was hij gegaan.

En hoe het mogelijk was, kon hij niet begrijpen, maar zijn onheilsprofetie werd nota bene opgepikt en hoe! De Ninevéërs komen tot inkeer. De koning en zijn onderdanen vasten en willen zich waarachtig omkeren van hun doodlopende weg. De stad en de mensen leven er totaal van op. De Ninevéërs bekeren zich, ze tonen berouw voor hun wandaden. Het is een wonder!

En nog wonderlijker is, dat God zich ook bekeert. God krijgt spijt dat Hij de ondergang had toegezegd. ‘Toen God zag dat de mensen zich omkeerden van hun heilloze weg, kwam Hij terug op zijn eerdere voornemen’. Hij wil toch weer verder met dit volk.

En nu Jona nog? Zal ook Jona zich bekeren van zijn hartvochtigheid? Is Jona blij met de ommekeer van Ninevé en is hij blij met de ruimhartigheid van God? Bouwt hij al aan een feestje?

De lezer voelt wel aan dat dit er niet in zit. Jona wil er niet van weten! In dit slothoofdstuk zit Jona onder een boom. En hij zit te mokken. Hij zit te wachten op God. Te wachten tot God alsnog zal doen wat Hij eerst had gezegd: de totale vernietiging van die vreselijke stad en haar inwoners.

God had de stad gespaard, maar dat was precies wat bij Jona in het verkeerde keelgat was geschoten. Met groter ergernis vouwt Jona z’n handen. ‘Het zal niet waar zijn, God, het is toch zeker niet zo als ik denk dat het zal gaan? Ik had het wel gedacht, van meet af aan. U bent veel te goed voor deze wereld. U bent liefdevol en genadig, geduldig en trouw en tot vergeving bereid…’

Jona zag God het liefste als een strenge, consequente God, die niet zou tornen aan een voorgenomen besluit… al was hij bang dat hij het wel weer bij het verkeerde eind zou hebben….

Nu zit Jona daar. Te mokken als een verongelijkt kind in een hutje op de hei. Als een reporter van de reality-tv met zijn camera in de aanslag om te zien wanneer en hoe de boel alsnog met de grond gelijk gemaakt zal worden. Stiekem hoopt hij dat God toch is zoals hij dat graag zou zien. En dan wil hij er als eerste getuige van zijn en verslag doen van de vernietiging.
Maar ergens weet hij het al… er zal wel weer niks gebeuren! Het liefst was hij er zelf helemaal niet bij geweest. Liever dood dan een levende God, die mededogen kent.

En dan horen we dat verhaal over die wonderboom. Die wonderboom die eerst volop schaduw biedt. En de dag erna kaalgevreten wordt. En Jona wordt er zo ontzettend boos om. En moedeloos, haast suïcidaal: ‘Ik ben nog liever dood dan dat ik zo verder moet leven’, verzucht Jona opnieuw verongelijkt. Alsof een zonnesteek hem tot in zijn diepste wezen heeft geraakt.

Maar dan grijpt God hard in… ja, niet tegen Ninevé, maar tegenover Jona. God pakt hem hard aan: ‘Wie denk je eigenlijk wel dat je bent. Ik heb voor die boom gezorgd.
Jij wilde dat die schaduwrijke boom er helemaal alleen voor jouw plezier bleef staan.
Dat Ik die sparen zou. Zou Ik dan Ninevé niet sparen, die grote stad?

Jona wordt op z’n nummer gezet. En het opmerkelijke van dit verhaal is, vind ik, dat het zo ook eindigt. Het is een open einde. We horen op ’t laatst helemaal niks meer van Jona.
De verteller gunt ons niet nog een laatste reactie van Jona. En ik geloof, gemeente, dat de schrijver daarmee bedoelt dat het nu aan ons is, dat nu wij aan de beurt zijn om te reageren…

Jona, die vertelling, is een leerverhaal. Jona staat model voor het volk van God, voor Israël en de christelijke gemeente. Dat wil zeggen voor een gemeenschap van mensen die het laat afweten, die ontrouw is, die het liever niet wil wagen met God. Met die God, die zo anders is als mensen doorgaans denken. Deze God is niet de God van een streng en rechtlijnig oordeel zonder compassie. Deze God is de God van de geschiedenis. God, die met mensen meetrekt op hun weg, die meebeweegt met wat mensen overkomt, geen onbewogen godheid, maar een veranderbare, bewogen God, een God van mededogen.

Het verhaal is zo geschreven dat we aan zelfonderzoek gaan doen. Zijn wij vaak net zo hartvochtig als Jona? Hoe raakt ons de ruimhartigheid van God ten opzichte van mensen, die wij niet zien zitten, die er een puinhoop van maken? Hoe kijken wij aan tegen mensen die vreemd zijn aan onze cultuur? Voor Jona waren het de Ninevéërs, en ook die scheepslui. Hij noemde ze goddelozen. De mensen van buiten het verbond, die Gojim.
Hoe kijken wij naar mensen die anders zijn? Wij weten van de instroom van migranten.
Er zijn mensen die zeggen: die instroom zal onze Europese of Nederlandse identiteit vervagen, verdunnen. Er zijn mensen die zeggen: we moeten ze tegenhouden. Ze komen om van onze rijkdom te profiteren? En er zijn mensen die zeggen dat we onderscheid moeten maken tussen echte vluchtelingen en economische migranten. En dat we zeker ruimte zullen maken voor mensen die een oorlog zijn ontvlucht, maar dat we ‘profiteurs’ direct moeten terugsturen. En er zijn mensen die het niet uitmaakt. Die het een verrijking vinden voor onze cultuur. Er is één wereld of geen wereld, zeggen zij.

Het bijbelboek Jona moet ons tot een gesprek brengen. Hoe houdt dit verhaal ons een spiegel voor en durven we eerlijk naar onszelf te kijken?

Hoe gaan wij om met jihadgangers, die inzien dat ze de verkeerde keuze hebben gemaakt. Die terugwillen, die er desnoods gevangenschap voor over hebben, alles beter dan die vreselijke wereld van IS. Halen wij ze terug? Of zeggen we: eigen schuld! had je maar niet…
Lastige keuzes in het licht van Jona.

Jona moest er niks van hebben, van de mensen die anders zijn dan hij. Hij wist wel dat hij ze voor groter kwaad moest zien te behoeden. Hij wist wel dat hij de opdracht had ze de wacht aan te zeggen, dat ze zich van hun kwade weg zouden omkeren… maar diep in zijn hart kon het hem niks schelen. Ze deden maar, als hij er maar geen last van had.

Wij zijn Jona, zei ik in het begin van deze prekenreeks. Het komt dus heel dichtbij. Zijn wij Jona? Wat vinden wij van God als Hij coulance heeft met dat zooitje ongeregeld daar in Ninevé? Coulance, compassie zelfs. God wil ze terugroepen van een heilloze weg. En vergeeft ze ruimschoots. Voelen wij het net als Jona? Voelen we ons verongelijkt? Hebben wij van alles goeds opgebouwd, gaan zij met Gods genade strijken!

Jona maakt een onderscheid. Hij staat aan de goede kant, vindt hij. De Ninevéërs horen bij de duisternis, het kwaad. Misschien wel zoals in vroeger tijden in onze kerken nogal eens een scherp onderscheid maakten tussen kerk en wereld. En in de kerk zat je goed, dichtbij God en dichtbij het heilige vuur. Daarbuiten was geen heil te vinden. De wereld, daar wisten ze van God noch gebod. Wij zaten goed, zij zaten fout, alsof het een onderscheid uit de oorlogstijd betreft.

Maar kan dat zomaar, zo’n onderscheid, als we erover nadenken? Is het niet veeleer zo dat de scheidslijn tussen goed en fout dwars door ieder mens loopt? Dat wij onze lichte kanten hebben, mild en barmhartig, maar dat we ook onze duistere momenten hebben, hard en meedogenloos? Kerk en wereld… wij zijn van de kerk, maar we zijn evengoed van deze wereld. We oriënteren ons aan de bijbel, we proberen ons geloof te onderhouden en in praktijk te brengen, maar we doen ondertussen evenzeer mee aan de wereld als iedereen die niks heeft met kerk of geloof.

Het is trouwens wel mooi om te zien dat de wereld, de samenleving, dingen overneemt van wat wij heel gewoon vinden. Onlangs las ik over Rotterdam. Daar zijn bezoekteams opgericht om mensen thuis op te zoeken, mensen die dreigen te vereenzamen. En er is daar het plan opgevat om per wijk een gebouw in te richten zodat mensen elkaar daar kunnen ontmoeten. Dat is iets wat wij van de kerk als eeuwen deden en doen: het wijkgebouw is de kerk en ouderlingen en bezoekers zijn er om de contacten te onderhouden. Mooi dat de samenleving ontdekt hoe belangrijk zo iets eigenlijk is!

Kerk en wereld, er is een voortdurend verkeer tussen beide…. we kunnen niet meer verder met het klassieke onderscheid goed en fout, wij en zij… Is de vraag niet veeleer wat we van elkaar kunnen leren? Hoe kunnen elkaar versterken kunnen? Waar willen we moeite voor doen? Wat zijn gezamenlijke waarden en normen? Dat veronderstelt in elk geval betrokkenheid, meedoen met interesse.

En geldt dat dan ook voor de verhouding tussen Israël en de omringende volkeren? Dat hoort wel heel erg bij dit profetenverhaal. Heeft Israël altijd het goede aan haar kant? Kan ze leven met de gedachte dat God er ook is voor wie niet vanzelfsprekend tot het verbond behoort? Kan het grondgebied van Israël, kan de staat Israël, kan die samenleving ruimte bieden aan verschillende bevolkingsgroepen? Het zijn indringende vragen waar ik zeker niet het laatste antwoord op heb. Maar dit bijbelboek Jona stelt wel dergelijke vragen, geloof ik.
Kan er ook in harmonie met elkaar worden omgegaan, of zal het conflict nooit ophouden?
Wie durft in de spiegel van dit bijbelboek te kijken?
Al zullen wij ons als christelijke kerk ook bescheiden moeten opstellen. Meer dan eens in het verleden heeft zelfs de kerk het antisemitisme eerder bevorderd dan bestreden.

Wij zijn Jona, daar begon ik deze prekenserie mee. De vraag is hoe zijn wij Jona, wanneer wel en wanneer toch ook niet? Zitten we te wachten tot de boze wereld instort? Of zoeken we elkaar op? Bundelen we de krachten om te redden wat er te redden valt? Leren we van de ruimhartigheid van God? Leren we de rijkdom zien die God aan ons geschonken heeft: elkaar en de kerk en de wereld omdat God groter is dan ons hart, groter dan de wereld….
Wij kunnen zingend bidden:
Zend uw adem, God, wend de steven,
dat uw schepelingen leven
door uw goede Geest gedreven
met het loflied in de mond! (Lied 352: 7)

Amen.

Overzicht preken

14-10-2018
'Laat de kinderen tot mij komen'
(Doopviering)


07-10-2018
Trouw

30-09-2018
Voor alle mensen van goede wil

23-09-2018
Omzien naar elkaar
(Gemeentezondag)


02-09-2018
Helder zicht

26-08-2018
Mee-eters

19-08-2018
Genezing doofstomme

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Dhr. J. van den Heuvel (scriba), email:

disclaimer | privacyverklaring