Protestantse Gemeente Odijk


Debora

Ds. K.F. Visser
16-06-2019 | Pinksteren

Lezing(en): Rechters 4 en 5


Gemeente van Christus,

Wat een bijbelse geschiedenis! Wat een verschrikkelijk verhaal! Gruwelijk. Moet dat nou? ‘Gij zult niet doden’, zegt de bijbel in de tien geboden. En dan krijg je dit!

Ik heb niet het hele verhaal met u gelezen. Het is al erg genoeg. Maar dan toch zal ik het kort na vertellen. Waar wij het over hebben?

Debora is rechter. Israël heeft nog geen koning. De stammen worden bijeengehouden door rechters. Debora is rechter en profeet tegelijk. Als zij rechtspreekt, zit zij onder haar eigen palmboom, de palm van Debora. Een mooie plek ook om blijkbaar krijgsplannen uit te dokteren.

Jabin is koning van Kanaän. En hij belaagt Israël in die tijd. Debora laat Barak bij zich roepen. Barak is legerleider. Ze zegt tegen hem: De God van Israël geeft u dit bevel:
trek met tienduizend man naar de berg Tabor. Daar zal God Sisera naar je toe lokken,
de legerleider van koning Jabin, Sisera met zijn strijdwagens en legers.

Ik wil wel, zegt Barak, maar dan moet u meegaan. Dat wil ik, zegt Debora, maar de tocht zal jou geen eer brengen, want Sisera zal uiteindelijk overgeleverd worden aan een vrouw. Hij wordt niet jouw buit.

Als Sisera het bericht hoort dat Barak zijn troepen samentrekt, zet hij de oorlogsmachine in beweging. Maar als het leger van Barak met tienduizend man de berg Tabor afstormt en op Sisera inhakt, is de verwarring compleet. Sisera wordt verslagen. Hij slaat op de vlucht en komt terecht in een tent, waar hij liefdevol wordt ontvangen door een vrouw, Jaël. Ze geeft hem melk te drinken, een slaapplaats en slaat een deken om hem heen.
Maar het wordt zijn sterfbed. Terwijl Sisera slaapt, grijpt Jaël naar een tentharing en een hamer en drijft de pin door de slapen van Sisera. Zo vindt Barak hem.

Debora en Barak bezingen dan samen de gruwelijke moord in een prachtig lied, het lied van Debora. In dat lied laat ze aan het slot als het ware de stem horen van de moeder van Sisera. Sisera’s moeder staart uit het raam, klagend kijkt ze naar buiten. Waar blijft de strijdwagen van mijn jongen toch? Klinkt het geratel van de wielen al?

Ach, misschien is hij nog bezig de overwinning te vieren met een meisje of misschien wel met twee. Maar het lied van Debora eindigt met heldere, harde taal: ‘Heer, laat zo al uw vijanden ten onder gaan, en maak wie u liefhebben onstuitbaar als de opgaande zon’.

Dat is kortweg het verhaal. Het verhaal wordt verteld in proza in Rechters 4 en in poëzie in Rechters 5, het lied van Debora. Maar wat moeten we ermee? Wat kunnen we ermee?

De tekst is een geweldstekst. En ik kan u zeggen dat wij binnen de Kindernevendienst hebben nagedacht of we het wel zouden doen. Het stond heel wat mensen tegen,
zo’n gruwelverhaal, zo’n geweldstekst.
We hebben er over gepraat. Kun je dit verhaal zomaar aan kinderen vertellen? Hoe gaan we sowieso om met geweldsteksten in de bijbel? En waarom zijn die er eigenlijk?
Ze staan ons tegen. Het is, vind ik, eerlijk om te zeggen: die daad van Jaël is niet goed te praten. Jaël, haar naam betekent nota bene: De Heer is God. En mag zij -met de naam van God in haar wezen- een vijand doden? Dat kunnen wij niet met elkaar rijmen.

O ja, we begrijpen natuurlijk ook wel dat er een enorme kloof bestaat tussen toen en nu. Geweldsteksten in de bijbel staan heel ver van ons af. We kunnen ons er vreemden bij voelen bij zoveel gewelddadige verhalen uit de bijbel. Een gevoel van grote afstand. Het lijkt wel primitief.

En ook is het eerlijk om te zeggen dat in het Oude Testament uiteindelijk en per saldo de vredesteksten veruit in de meerderheid zijn. We moeten ons niet laten meeslepen door die geweldsteksten.

En we snappen ook nog wel dat in die oorlogsverhalen een portie nationalisme, volkstrots verwerkt zit.

En ook is het goed om te zien dat wij de verhalen vooral moeten beoordelen op hun literaire waarde, en minder op hun historische waarde.

Het zijn verhalen, literaire verwerkingen, waarbij de geschiedenisfeiten ondergeschikt zijn aan het doel. Opmerkelijk in dit verhaal is dat lang niet alle stammen meedoen aan de strijd. Zij komen de Heer niet te hulp, staat er. Het volk is geen eenheid – en alleen als alle verdrukten opstaan tegen hun onderdrukkers, vinden zij de Heer aan hun zijde.
De verhalen laten zien dat God partij kiest voor het uitverkoren volk, wanneer het ook werkelijk samen optrekt.

Toch, tegen geweldsteksten uit de bijbel kijken wij als christenen anders aan. Wij hebben Jezus horen zeggen: ‘Jullie hebben gehoord, dat er werd gezegd: Je moet je naaste liefhebben en je vijand haten. Maar Ik zeg jullie: Hebt uw vijanden lief.
Bidt voor wie u vervolgen’. Er loopt een ontwikkeling van de oorlogen van de Heer via de profeten naar Jezus Christus, en er is voor ons geen weg terug. Die weg is onomkeerbaar.

En ook is waar dat wij vanuit een bevoorrechte positie kijken naar die geweldsteksten.
Sinds 1945 mogen we zeggen dat er vrede is in ons land. En dat die vrede zich uitstrekt over grote delen van onze Westerse wereld. Belangrijkste voorwaarde voor die vrede is samenwerking, democratie en vertrouwen.

Onlangs nog bij de herdenking van 75 jaar D-day is het gelukkig weer onder woorden gebracht. Alleen samen kunnen we weerstand bieden tegen antisemitisme en fascisme.
Hoe meer mensen echt met elkaar te maken krijgen, elkaar leren kennen en respecteren,
hoe sterker de banden van vrede.

Wat een zegen dat er generaties opgroeien die niet weten hoe oorlog voelt.
Behalve dan van de tv en uit verhalen, boeken. Behalve dan wat we horen uit de mond van vluchtelingen, asielzoekers. Echt breed gevoerd oorlogsgeweld, het is iets van een ver verleden tijd geworden en iets van ver weg geworden.
En daarom ligt de vraag ook voor de hand wat wij met dit bijbelverhaal aankunnen.
Wat zegt het ons nog?

Gemeente, ik zei al het bijbelboek Rechters gaat over de tijd dat Israel nog geen koning heeft, maar wel een koning wil. In 1 Samuël 8 krijgen we ermee te maken. Het volk wil een koning, een leider, een zichtbare leider, een sterke man. Maar God zegt steeds tegen zijn eigen volk: ‘Jullie hebben helemaal geen koning nodig. Ik ben jullie koning’.
Het is van belang dat we dit tot ons laten doordringen. Zo zou het toch ideaal moeten zijn. God onze koning, we hebben geen aardse macht nodig die boven ons gesteld is.
Maar ergens weten we ook dat het zo niet werkt. En uiteindelijk gaat toch ook God er in mee. Vooruit dan maar, zo klinkt het aan het eind van 1 Samuël 8, Doe dan maar. Geef het volk waar het om vraagt en stel een koning aan. En Samuel wordt erop uitgestuurd
en Saul wordt de eerste koning van Israël.

Maar zo ver is het nog niet in de tijd van de Rechters. ‘Zie je de koning al?’ Nee, ja, er zijn rechters; mensen die voor toen de goede weg wezen. Voor zolang het duurde. Na het optreden van Debora leeft Israël 40 jaar in rust.

Ik geloof dat ik kan zeggen dat alleen om zo’n oud lied als het lied van Debora je nooit meer oorlog moet voeren. Laat dat de boodschap zijn.

Het doet mij sterk denken aan die ene beroemd geworden preek. Ik kom erop juist vanwege 75 jaar D-day, die leidde tot de uiteindelijke bevrijding mei 1945. Het is de preek van toen nog dominee Heiko Miskotte, predikant in Amsterdam. Het is 9 mei 1945. De Nieuwe kerk is tot de laatste plaats bezet.
Hoewel er geen gelegenheid was geweest om de gemeente op te roepen naar de kerk te gaan, had iedereen begrepen dat dit de dag was om naar Gods huis te gaan. Ds. Miskotte verschijnt op de kansel.

Hij leest een verklaring voor van de Nederlandse kerken: ‘Wij zijn vrij’, luidt de boodschap, ‘alleen om Hem te dienen, maakt God vrij’. En dan na die verklaring leest Miskotte Psalm 92 voor. ‘Want zie uw vijanden, Heere, want zie uw vijanden zullen te gronde gaan, verstrooid zullen worden alle boosdoeners’. Dat is het motto van zijn preek: Gods vijanden vergaan!

En u begrijpt dat alleen in die context dit Bijbelwoord hout sneed. Natuurlijk wist Miskotte ook van Jezus’ Bergrede en dat wij onze vijanden moeten liefhebben, maar niet op dat moment, in dat verband, op die historische dag. Een vijand die een strijd voerde met twintig miljoen slachtoffers vanuit een ideologie die het Gods volk in het hart wilde treffen, is in de ogen van Miskotte niets anders dan een regelrechte vijand, zoals bedoeld in psalm 92. En dat die vijand op de knieën werd gedwongen, is de zegen van die 9de mei daar toen.

Zo kunnen we ook het lied van Debora waarderen. Geloofd zij Jaël, de beste aller vrouwen, want Sisera werd verpletterend verslagen, de vijand van het Godsvolk.
Dat Debora het voor haar opneemt, siert deze rechter: Heer, laat zo al uw vijanden ten onder gaan!

Dat is wat we meenemen in ons eigen leven:
Zal ooit een dag bestaan
dat oorlog, haat en nijd
voorgoed zijn weggedaan
in deze wereldtijd?

Dat alle tirannie
eens zal geleden zijn?
O sabbat Gods, en zie,
dan zal het vrede zijn! (Lied 756)

Met dat lied, dat gebed op onze lippen, in onze mond en in ons hart kunnen we het lied van Debora koesteren en gerust aan onze kinderen vertellen.

Amen.

Overzicht preken

13-10-2019
Na het kyrie ook het gloria

06-10-2019
Een kind in ons midden

15-09-2019
Een goed verhaal
(Startzondag)


25-08-2019
Aan tafel genodigd

14-07-2019
Simson (2)

07-07-2019
Simson (1)

23-06-2019
Gideon

16-06-2019
Debora
(Pinksteren)


09-06-2019
Vragen om de goede Geest
(Pinksteren)


30-05-2019
Hemelvaart

26-05-2019
De Geest die ons bijstaat

12-05-2019
Waarachtigheid

28-04-2019
Emmausgangers

21-04-2019
Pasen

14-04-2019
Palmpasen

31-03-2019
Thuiskomen

17-03-2019
Liefde
(Oecumenische viering)


10-03-2019
Weerstand bieden

17-02-2019
Ontmoeting met God en met elkaar
(Kinderdienst)


10-02-2019
Roeping Petrus

27-01-2019
Waartoe is Hij gekomen?

13-01-2019
Overgoten met licht

31-12-2018
Oudejaarsdienst

25-12-2018
Kerstmorgen

24-12-2018
'Een zon diep in de nacht'
(Kerstnachtdienst)


16-12-2018
Leven voelen
(Derde advent)


09-12-2018
De dienstbare kerk
(Tweede advent)


02-12-2018
Sprakeloos
(Eerste advent)


25-11-2018
Eeuwigheidszondag

11-11-2018
Dankdag

14-10-2018
'Laat de kinderen tot mij komen'
(Doopviering)


07-10-2018
Trouw

30-09-2018
Voor alle mensen van goede wil

23-09-2018
Omzien naar elkaar
(Gemeentezondag)





Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 06-25076869), email:
Dhr. J. van den Heuvel (scriba), email:
Webmaster, email:

disclaimer | privacyverklaring