Protestantse Gemeente Odijk


Bethel

Ds. K.F. Visser
25-09-2016

Lezing(en): Genesis 28: 10-22


Gemeente van Christus,

Om kinderen voor te bereiden op het Avondmaal heb ik het wel eens zo gedaan. Ze werden ontvangen hier in de kerk met een bekertje limonade en een bakje voor chips. Maar er was precies één bekertje te kort en één schaaltje. Ik zei: ‘Ach, neem maar even die beker daar en die schaal’.
En dat is mooi. Dan zie ik kinderen aarzelen. Dat doe je niet. ‘Waarom kan dat niet’, vraag ik. ‘Dat is heilig’, zegt één van de kinderen. Kinderen kunnen een feilloos gevoel hebben of ontwikkelen voor sacrale zaken. Je gebruikt geen avondmaalsbeker voor limonade en een avondmaalsschaal voor chips. Dat doe je niet. Een zuiver gevoel voor wat heilig is.

Het gaat vanmorgen over een bijzondere heilige plaats, over Bethel. Er was al heel lang een heiligdom in het gebied van de stam van Benjamin, ten noorden van Jeruzalem, tegenwoordig de Westbank, Arabisch-Palestijns gebied. De burcht Beitin, heet het. In bijbelse tijden een heiligdom. En het verhaal dat we vanmorgen hebben gelezen, wil een verklaring geven hoe dat zo gekomen is. In de Ballingschaptijd, toen de aartsvaderverhalen op schrift werden gesteld, werd met dit verhaal de oorsprong aangeduid; een cultus-aetiologie heet dat. Hoe is dit heiligdom ooit ontstaan?

Voor wie van geschiedenis houdt, kan dat een boeiende vraag zijn. Waarom ligt uitgerekend hier het Witte Kerkje van Odijk, de Heribertkerk. Hoe is dat begonnen? Een klein kapelletje hier op deze plek werd rond 1100 gewijd aan Heribert, de toenmalige aartsbisschop van Keulen, die in 1021 heilig werd verklaard. Maar waarom nou hier? Misschien wel omdat dit in het vlakke land de enige heuvel is, de enige verhoging in het landschap. De Romaanse Sint-Heribertkapel werd opgericht op een betrekkelijk hoger gelegen terrein, want hoger dan het omliggende gebied, verwijst immers naar de Allerhoogste, naar God. Een heilige plaats moet zichtbaar zijn voor de omtrek; een heiligdom als een stad op een berg.

En ja, die kapel werd afgebroken. Er werd een heuse kerk gebouwd en een deel werd verwoest door storm en vuur, en 196 jaar geleden werd het Witte Kerkje, zoals wij die nu kennen, in gebruik genomen als protestantse kerk. Maar de oorsprong is die gewijde plaats. Daarom hangen de gebeden van eeuwen hier onder het plafondgewelf, de liederen galmen nog na, de talloze preken zoeken weerklank onder de kerkgangers, hemels licht schijnt door de gekleurde ruiten. Een gewijde plaats.

Tot zijn verwondering en ontsteltenis roept Jakob uit na die nacht: ‘Hier was God! Op deze plaats is de Heer aanwezig. En ik besefte het niet. Dit is niets anders dan het huis van God, Beth-el, dit moet de poort van de hemel zijn’.

Wat een ervaring. Wat een belevenis. Hoe wordt een gewone plaats een heilige plaats? Een maqoom, op z’n Hebreeuws, een Mokum!
Jakobs Mokum noemt hij Bethel, huis van God. En dat zomaar onder de blote hemel. En later, vele eeuwen later, werd er een kapel gebouwd, een dak erop, werd er godsdienst beoefend, kwamen betaalde krachten in dienst. Mensen gingen het onderhouden. Een bedevaartsoord werd het. Een heilige plek, een heiligdom. Geïnstitutionaliseerde godsdienst; een heilig bedrijf. Want zo gaat dat.

Dit bijbelverhaal brengt het allemaal terug tot z’n oorsprong en z’n essentie. Waar ging het nou om? Wat maakt deze plaats tot een heilige plaats?

Waarom spreken mensen over het heilige gras van Wimbledon? Het is toch echt maar gewoon gras dat na een tennistoernooi opnieuw moet worden ingezaaid, zo vertrapt als het geworden is. Waarom heilig? Omdat de grootste spelers van de wereld op dit veld hun overwinningen hebben behaald. Heilig gras, niksvoor gewone stervelingen, maar voor godenzonen, zoals sporthelden ook wel worden genoemd. En dat stijgt beslist boven de middelmaat uit.

Wat maakt een plaats tot een heilige plaats? Jakob zegt het in dit verhaal ronduit: ‘God was hier! En ik wist het eigenlijk niet’.

Jakob had geluisterd naar zijn moeder Rebecca. ‘Vlucht jongen, voor Esau je iets aandoet’, had ze tegen hem gezegd. En waar ga je dan heen? Ergens terug naar een veilig verleden. Terug naar waar het ooit allemaal begon. Terug naar je roots. Jakob gaat naar Haran, waar de reis van zijn grootvader Abraham ooit begon.

Dit is geen gewone reis, dit is een geestelijke reis, een pelgrimage. Hij zoekt houvast in de onzekerheid van zijn dagen. Jakob zit met zijn leven in een overgangsperiode, een tussentijd is het, niemandsland, zonder toekomst en met een bar verleden. Een verleden van bedrog. Hij had de zegen van zijn vader Isaak gestolen met een leugen, weggekaapt voor de neus van zijn broer Esau. En het achtervolgde hem. ‘Vlucht jongen, voor hij je iets aandoet’, had Rebecca geroepen. En naar zijn moeder wilde hij wel luisteren, want Rebecca had hem lief, zegt de bijbel. Isaak hield van Esau, Rebecca van Jakob.

Daarom staat er ook zo subtiel als God zich aan Jacob in zijn droom bekend maakt: ‘Ik ben de God van je grootvader Abraham en de God van Isaak’, niet van je vader Isaak, want zo lagen verhoudingen niet meer. God kent zijn pappenheimers maar al te goed. Maar Hij laat ze niet los.

Wonderlijk is dat. Een troost voor iedereen die het gevoel heeft dat God hem of haar vergeten is, niet meer wil kennen. ‘Hij ziet me aankomen, na al die rotzooi die ik heb veroorzaakt!’ Maar nee, dan ken je God nog niet! En wie weet, als je een keer helemaal stilvalt, op de bodem van je bestaan, niet meer weet hoe het verder moet, overvalt Hij je in een droom. En wordt de plaats waar je ligt of staat of zit of bent… meer dan zomaar een stukje bodem…, maar heilige grond.

Zoals toen Mozes werd geroepen bij het brandende braambos: ‘Doe je schoenen van je voeten, want de grond waar je op staat is heilige Grond’, de plaats waar God zich kennen laat. Waar je Hem ontmoeten kunt en Hij jou! Waar je telkens weer horen mag wie God is: ‘Ik ben die Ik ben. En Ik ben er voor jou!’

Je was het misschien vergeten. Je wilde er niet meer in geloven. Je kon het niet meer geloven. En toch dringt het door tot diep in je ziel, die stem, dat besef, dat ongehoorde besef. God die tegen jou spreekt: ‘Ik sta je ter zijde. Ik zal je overal beschermen, waar je ook heen gaat. Ik zal je niet alleen laten’.
Dat kun je niet geloven na alles wat je hebt verknalt, verknoeit, kapotgemaakt, veracht…., maar het dringt tot je door en het doet je wonderlijk goed.

Gemeente, de vraag die we vanmorgen mee mogen nemen, is even simpel als raak: Waar ligt uw Bethel? Wat is voor u de plaats waar u God ontmoeten kunt? Waarvan je achteraf kunt zeggen: Hier was God!? Is er een plaats of een toestand, een gevoel, een open plek onder de hemel, een ruimte, waar je God zou kunnen ontmoeten? Waar je gaat liggen of zitten, luisteren, je openstellen voor wat God tot jou te zeggen heeft? Wanneer kun je zeggen: ‘Hier was God. Hier was ik dichtbij God. Hier was God dichtbij mij.’
Misschien toen je dat lied hoorde of meezong? Toen je in dat bos liep? Of die nacht dat je wakker lag en het als het ware tot jou sprak, aloude worden uit het boek van de Psalmen: ‘Ik kan gaan slapen zonder zorgen, want slapend kom ik bij Hem thuis. Alleen bij God ben ik geborgen. Hij doet mij rusten tot de morgen en wonen in een veilig huis!’ (Psalm 4).

En zoek je zo’n plaats bewust op? Of ken je misschien wel zo’n ervaring waarbij het je overvallen is? Ineens was het daar. Ineens besef je: Hier is God voor mij. Waar ligt uw heilige plaats, uw Mokum? En durf je die op te zoeken, ook als je voor je gevoel God amper nog onder ogen durft komen. Of misschien juist als je er zo aan toe bent. Maak je er dan plaats voor, ruimte, tijd, gelegenheid?

Als Jakob ’s morgens wakker wordt, zet hij de steen rechtop. De steen die hij had neergezet als een vorm van bescherming, aan het hoofdeind van zijn slaapplaats. Het lijkt in de tekst of hij de steen als kussen gebruikt, maar dat kan niet de bedoeling zijn geweest. Hij heeft de plaats waar hij ging liggen, gemarkeerd, afgeschermd van de omgeving. Die steen richt hij in de ochtend op, als een kerktoren in het vlakke land. Een monument, een aanwijsbare plaats van herinnering. De plek moet altijd terug te vinden zijn, want hier is het gebeurd. Hij zet de steen recht overeind, giet er olie overheen, zo wordt het een heilige plek. De gewone aanduiding van de plaats – Luz – ‘wilde amandelboom’ betekent dat – krijgt een geestelijke naam, een naam van betekenis. Het profane wordt sacraal; het gewone wordt heilig: Bethel, huis van God, poort naar de hemel.

En als Jakob op die manier het gevoel heeft dat God echt dichtbij hem is, wordt hij vertrouwelijk met God. Jacob gaat zelfs met God onderhandelen, zoals Abraham ooit deed – toen over Sodom (‘Ik hoop dat U niet kwaad wordt, Heer, maar stel dat er in die stad maar tien rechtvaardigen gevonden worden. En God verzekert hem: Dan zal Ik haar niet verwoesten omwille van die tien’.)

Jakob zegt: ‘Als U mij ter zijde staat, mij beschermt, brood geeft en kleren, en als ik veilig terugkom bij mijn verwanten….dan bent U werkelijk mijn God’.
Alsof hij ‘t toch nog niet helemaal vertrouwt. Want zal hij echt ooit terugkeren tot zijn verwanten, na alles wat hij kapot gemaakt heeft…?
Dan moet God echt wel groot zijn en heilig en te vrezen en te volgen. En daarom doet Jakob een belofte. ‘Ik beloof dat ik U dan een tiende deel zal afstaan van alles wat U mij geeft…’.

Maar zo gaan we toch niet met God om? Voor wat, hoort wat? Of zie je God als het ware lachen om zoveel kleinmoedigheid en huiver en onzekerheid.

Jacob had een ladder gezien, een trap. De ultieme verbinding tussen de aarde en de hemel. Engelen gingen van beneden naar boven, zo staat het er. Eerst omhoog en daarna daalden ze af. Ze brengen eerst de al te menselijke dingen bij God en keren dan terug, zodat de mens zich bevrijd mag voelen, om vrij voor God te staan. Gods goedheid is niet te koop, maar ja… als dit verhaal stamt uit de tijd dat er een godsdienstig bedrijf bloeit in Bethel dan moet de boel ook onderhouden worden.
Die aardse toevoeging van Jacob om een deel af te staan van wat hij van God ontvangen heeft, zal als een duidelijke hint bedoeld zijn voor wie dit verhaal te horen kreeg in Bethel. Godsdienst is niet waardevrij, kost ook geld.

Willen we een heilige plaats in stand houden, dan moeten we er wat voor over hebben… en tenslotte is wat we hébben voornamelijk gekregen, genade, Gods gunst. Als je je ogen dicht doet, wat je dan ziet, dat is van jou, want we komen uiteindelijk allemaal met lege handen voor God te staan… als ons verleden wordt opgedragen, opgeruimd, afgeschreven… dan mogen we zijn voor God zoals Hij ons heeft bedoeld.

‘Hier’ zegt God, ‘hier is mijn hand. Hier heb ik brood en wijn voor onderweg. En vergeet het niet: Ik zal met je zijn, waar je ook gaat. Ik ben immers de God van Abraham, Isaak en Jakob!

Geef mij, God, als één die Gij bemint,
geef, dat ik als uw eigen kind
uw stem mag horen in mijn slaap. (Lied 944: 3)

Amen.

Overzicht preken

14-10-2018
'Laat de kinderen tot mij komen'
(Doopviering)


07-10-2018
Trouw

30-09-2018
Voor alle mensen van goede wil

23-09-2018
Omzien naar elkaar
(Gemeentezondag)


02-09-2018
Helder zicht

26-08-2018
Mee-eters

19-08-2018
Genezing doofstomme

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Dhr. J. van den Heuvel (scriba), email:

disclaimer | privacyverklaring