Protestantse Gemeente Odijk


Mensen boven regels

Ds. K.F. Visser
03-06-2018

Lezing(en): Deuteronomium 5: 12-15 en Marcus 2: 23-3:6


Gemeente van Christus,

Het is volgens mij nauwelijks nog een vraag in onze tijd, wat je wel en niet mag op zondag. Het is mijn indruk dat in veel moderne en kerkelijk betrokken gezinnen, dit vrijwel geen onderwerp van gesprek meer is.

In mijn jeugd was dat echt een ding. Hoewel wij naast een voetbalveld woonden, en er alle dagen van de week na schooltijd een balletje gingen trappen, mochten we daar ’s zondags niet spelen. En hoewel we fietsen hadden, gingen we lopend naar de kerk. Het was een rustdag en daar had je je op die manier aan te houden. De zondagmiddag bestond uit de verplichte wandeling naar en het kopje thee bij opa en oma.
Ik heb er geen trauma’s aan over gehouden. Ik ben geen schrijver geworden als Maarten ’t Hart die door zo’n jeugd gefrustreerd, het nodig had dat van zich af te schrijven. Maar dat er een zekere saaiheid of zelfs beklemming van uitging, heb ik wel ervaren, een lichte mate van dwang.

Ja, het was het respecteren van de zondagsrust, maar er sprak bepaald geen geest van vrijheid uit, geen ontspanning, maar een verplichting. En het werkte vele jaren diep door. Als jongvolwassenen wandelden we op zondag met vrienden en zagen aan het eind van het pad een ijscoman staan. Zouden we nu wel of niet een ijsje kopen? Deed je dat wel, dan liet je iemand voor je werken, en dat was niet in overeenstemming met het sabbatsgebod, was een argument tegen.

Een argument om het wel te doen was ook helder. Het sabbatsgebod had betrekking op de vrijheid na de slavernij van Israël in Egypte en op hun vrijheid na de uittocht. Leg jezelf en een ander niet weer een slavenjuk op, is het principe, maar wij christenen hadden toch niet zo’n verleden? Die ijscoman stond daar toch uit vrije wil zijn ijsjes te verkopen? En het ging toch ook om het genieten van het goede dat de schepping geeft en waar je God dankbaar voor bent?

We discussieerden er zolang over. Ik weet niet eens meer of we nu wel of niet een ijsje hebben gekocht. Het ijsje zal vast niet meer gesmaakt hebben.

Hoeveel discussies zijn hierover gevoerd, met name door mijn generatie. Het hoefde allemaal niet meer zo streng als in onze kinderjaren, maar er was toch ook dat principe
dat je in ere moest zien te houden.

Toen ik in mijn eerste gemeente ging werken, in Andel, in de orthodox-protestantse enclave in het noordwesten van Brabant, heb ik voor het eerst de hypocrisie gezien van het kerkelijk leven.

Op zondag mocht de jeugd niet gaan zwemmen in de afgedamde Maas, althans niet ter hoogte van het dorp zelf, want daar gebeurde het allemaal in het zicht van iedereen. Maar iets verderop tussen de dorp Andel en Veen, daar zag niemand het en het werd het gedoogd.

Wat wel en wat niet mocht op zondag, dat was een kwestie. En wat een energie ging daarin zitten en een onheilig vuur.

In diezelfde eerste gemeente werd ik gewezen op een reeks krantenartikelen, ingezonden brieven, over mijn voorganger. Die predikant was ooit geïnterviewd door het lokale krantje en daarin had hij verteld dat hij het geen punt vond om op zondag gras te maaien, als hij zeker wist dat de enige buren er niet waren. Dat vond hij een leuke en ontspannen bezigheid, dat paste voor hem bij een prettige zondagsbesteding. De eigen kerkmensen waren er wat verlegen mee. Het was op zijn minst niet zo tactvol geweest. Maar de ingezonden brieven, vooral van mensen uit zwaardere kerken spraken er schande van, want het was tegen het Sabbatsgebod.

Wat ik ervan heb geleerd, is dat vaak twee argumenten worden verwisseld. Het ene argument is dat van de zondagsrust, het Sabbatsgebod, het op adem komen, tijd nemen om je werk te laten rusten, tijd te nemen voor God en je naaste.
Het andere argument is dat van het aanstoot geven aan anderen, uit 1 Korintiërs 8.
Doe niet iets waar je een ander mee voor het hoofd stoot. Als je weet dat je iemand kwetst door je gedrag -iets speciaals eten is het voorbeeld dat Paulus noemt- dat geef je aanstoot.
Niet doen, zegt de apostel en hij spreekt er een sociaal advies mee uit.
Als je weet dat je buren zich enorm zullen storen als jij gras gaat maaien op zondag, is dat de reden om het achterwege te laten, uit respect voor je buren, niet omdat het Sabbatsgebod het verbiedt.

Wat is het toch wat geweest, die discussies over wat wel en wat niet mocht op zondag.
Of het leven en het geloof er vanaf hingen. Er was blijkbaar een meetlat en daar kon je mensen langs leggen, en o wee als er ook maar iemand was die buiten de lijntjes kleurde.
Wat mag en wat niet mag. Maar waar gaat het nou om? Gaat het nou om een regel of gaat het om de bedoeling van de regel? Gaat het nou om mensen of om wetten?

Wat mag en wat mag niet. Regels zijn nodig om elkaar op aan te spreken, richtlijnen geven structuur en als het goed is veiligheid, ruggensteun, helderheid. Juist binnen heldere kaders kunnen mensen goed gedijen.
Maar regels moeten niet knechten of knellen. Het zal altijd weer moeten gaan om de menselijke maat, om barmhartigheid. Wie regels stelt boven mensen, verliest de barmhartigheid uit het oog.

Daar gaat die controverse over van Jezus met de Farizeeën. Die Farizeeën stonden op een helder standpunt. Het sabbatsgebod is een herinnering aan de vrijheid na slavendienst in Egypte en later van de ballingschap in Babylon. Hoe het volk moest zwoegen en zweten onder stokslagen en bedreigingen.

Sabbat betekende dat je even vrij kon zijn, een vrij mens. Laat het dan ook echt uit je hoofd om ook maar iets van werk te doen! En leg het ook anderen niet op! Zo was het gebod in de volksziel geland en de Farizeeën hielden zich er strikt aan en ze hadden dus een goed punt!
Ja, ze hadden de lat best hoog gelegd. Uit groot respect voor die achtergrond! Ze hadden een heel systeem ontworpen over wat niet mocht, hoeveel meter je mocht lopen om een lamp aan te steken…. heel precies 613 geboden. Best wel stevig aangezet.
Voor de Farizeeën was het duidelijk: aren plukken op sabbat is een vorm van arbeid, dus streng verboden!

Maar de discipelen en Jezus lopen door de graanvelden en genieten van hun sabbat, hun rustdag. De zevende dag, de dag dat God rustte van zijn arbeid…. De schepping is geschiedt. God rustte van zijn werk en gunt ieder mens zo’n dag… om te genieten van al het goede dat de schepping te bieden heeft.

Wist u trouwens dat in de bijbelse taal er maar 1 dag van de week is met een naam? Deze dag, de rustdag, is de Sjabbath.

Het is heel frappant vind ik. U weet een dag is gebaseerd op de omwenteling van de aarde om haar as. Een maand op de omwenteling van de maan om de aarde. En het jaar op de omwenteling van de aarde om de zon. Maar hoe zit het nou met de week? Een week is niet op een natuurverschijnsel gebaseerd.
Een week is vondst van de mens, van de behoefte van de mens om een tijdlang gestaag door te werken en ruimte te geven aan de behoefte om van tijd tot tijd even bij te komen, op adem te komen, een dag te nemen om te rusten. Om te genieten van gedane arbeid, te herstellen van de inspanningen. Daar is een ritme uit voortgekomen, dat in de bijbelse taal helder wordt omschreven als gebod: zes dagen zul je werken en al je werk doen, maar de zevende dag is de dag van de Heer, de rustdag, want God rustte op de zevende dag.
Het is het ritme van de priester, die werkt in de tempel; elke dag een stapje dichter naar die finale dag, de dag van God de Heer.

Sjabbat werd die dag genoemd. Al de andere dagen van de week worden gewoon genummerd: de eerste dag, de tweede dag enzovoort, tot de zevende dag.
Het is trouwens nog wel een heel verhaal hoe de zevende dag in het Jodendom, de eerste dag van onze week werd. De zondag als rustdag hebben we te danken aan keizer Constantijn, de keizer die christen werd en die zijn hele rijk verplichtte hetzelfde te doen. Hij bepaalde onze jaartelling en gaf de dagen van de week namen, Romeinse namen.

En ja, natuurlijk liet hij zich inspireren door de opstanding van Jezus op de eerste dag van de week. Die zevendag dag was de derde dag na de kruisiging op vrijdag, de dag van herschepping, de dag waarop Jezus opstond uit de dood en de vrouwen die dat ontdekken op de eerste dag van de week, als ze vroeg naar het graf gaan en de steen verwijderd zien, onze zondag, de dag van het nieuwe licht.

Jezus kende zelf gewoon de sabbat. Jezus gaat heel vaak zelf op de sabbat naar de synagoge. Het was zijn gewoonte. Hij houdt de rustdag in zoverre dat Hij tijd neemt om thuis te zijn in het Woord van zijn Vader, in de synagoge, de gemeenschap… en weidser in de schepping, de natuur. Hoe vaak wandelde Jezus op de sabbat? Voor Jezus gaat het niet om letterknechterij. Genieten van de schepping, goed doen, helpen als iemand je hulp nodig heeft, dat hoort voor Jezus bij de schepping en de sabbat.

Het gebeurt wel drie keer dat Jezus iemand op de sabbat geneest. Iemand die een beroep op hem doet laat Hij niet in de kou staan, ook al is het de rustdag. Ook die mens met die handkwaal. Goed doen, een leven redden, dat hoort voor Jezus allemaal juist bij die bijzondere, aparte dag van de week, de dag van het grote herstel, de dag van de herademing.

Jezus wijst de Farizeeën op twee manieren terecht. Eerst wijst Jezus op David, die brood nam, dat altijd klaarlag in de tempel, gewijd brood. Maar David had honger, zegt Jezus en hij hield het niet voor zichzelf, hij deelde het met zijn mannen.

Het was wijlen bisschop Tinie Muskes die ooit zei dat hij alle begrip had voor een arme, die honger heeft en een brood steelt uit de bakkerij. Mensen gaan voor principes, barmhartigheid gaat boven de wet uit.

En in tweede instantie is dat wat Jezus ook met zoveel woorden zegt: De sabbat is er voor de mens en niet andersom. Stel je dus de vraag: wat maakt de sabbat, de zondag, tot een dag van medemenselijkheid? Dus stop met je afvragen wat wel en niet mag op zondag, maar houd je bezig met de vraag wat de zondag tot een hersteldag maakt. De zondag als de dag van God, de dag waarover Jezus is aangesteld als Heer, zo schrijft Marcus er later nog bij in dit stukje. De Mensenzoon is Heer en meester over de sabbat. Hij heeft de prijs betaald, het offer van zijn leven, om ons vrijheid te schenken, nieuw leven, een nieuw begin van leven in vrede, verzoend. Dus hoe kun je op de zondag zo zijn, je zo gedragen dat dát tot zijn recht komt, dat het feest van het leven gevierd kan worden?
Als alle dagen van de week iets laten zien van de schepping, werk in uitvoering, creatie, dan is de zondag de dag van herstellen, bijkomen, de dag van de herschepping, de recreatie.

Gemeente, in onze tijd is het volgens mij nauwelijks nog een vraag in moderne en kerkelijke gezinnen, wat wel of niet zou mogen op zondag. Er is meestal toch wel een rustdag, sinds de vrije zaterdag voor veel mensen normaal is geworden. En u weet, die vrije zaterdag was er nooit gekomen
als de meest orthodoxe werkgevers in 1960 een meerderheid hadden behaald. Hun argument was de letterlijke Bijbeltekst: Zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen… dus wie haalde het in zijn hoofd om over een vrije zaterdag te spreken naast de zondag als rustdag, nergens voor nodig, vonden ze. Die christelijke werkgevers hebben aan het kortste eind getrokken. Er zijn nu al generaties mensen die niet beter weten dan dat er een vrij weekend is… Voor de meesten van ons is de vrije zaterdag niet meer weg te denken uit ons weekritme.

En ondertussen kunnen we dankbaar zijn als de locale overheid rekening houdt met de omgevingsrust voor onze kerkdiensten op zondag als het gaat over de winkelopenstelling.
Je hoeft geen boodschappen te doen, ook al willen jongeren maar wat graag voor u werken op die dag, vanwege extra verdiensten. Zoek liever de ontspanning op de zondag.

Dit is de vraag die we meenemen voor de nieuwe week, die we vandaag beginnen: hoe nemen wij de tijd om op adem te komen, om echt het werk te laten rusten, om niet in onze vierentwintiguurseconomie door te draaien, zonder onderbreking. Hoe kunnen wij vooral die ene dag in de week van ophouden weten? Een dag nemen, die apart staat van de anderen. Dat we geen slaven worden van ons werk. Een dag dat er even niks hoeft, behalve dan het goede doen. Dus hoe kun je op de zondag zo zijn, je zo gedragen dat dát tot zijn recht komt, dat het feest van het leven gevierd kan worden?

Amen.

Overzicht preken

02-09-2018
Helder zicht

26-08-2018
Mee-eters

19-08-2018
Genezing doofstomme

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Mw. P. Beumer-de Gier (scriba), email:

disclaimer