Protestantse Gemeente Odijk


Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

Ds. K.F. Visser
14-08-2016

Lezing(en): Psalm 5


Inleiding

Fijn om weer hier te mogen staan, voor u, met u. Ik kijk terug op een ontspannen en zonnige zomervakantie. Lekker veel gelezen. Vooral dat prachtige boek van Anthony Doerr, Als je het licht niet kunt zien. Over een blind meisje in oorlogstijd.

Op de ochtend van 15 juli haalde ik mijn stokbrood bij het campingwinkeltje, en ik voelde onrust onder de campinggasten. Of ik ook al het bericht had gehoord over de brute aanslag in Nice? Twee weken later herhaalde zich de verbijstering toen het bericht werd gedeeld over de moord op die Franse priester in Normandië van 84.
‘Wij zijn in oorlog’, zei de Franse president, ‘We zijn in oorlog met het terrorisme’.

Wat ons opviel bij het bezoeken van een paar middelgrote steden in Midden-Frankrijk was dat het er overal nogal stil was, ongezellig stil. Ook in het oecumenische klooster van Taizé waar wij een week waren, was de helft minder jongeren dan andere jaren. Er liepen zwaarbewapende politiemensen rond, er was tassencontrole.
Is Frankrijk bang geworden? Mijden de bewoners en de toeristen de centra van steden en massale bijeenkomsten uit angst voor aanslagen?

Gemeente, ik heb voor vanmorgen gezocht naar bijbelse woorden, die uitdrukking kunnen geven aan ons levensgevoel in deze tijd. Er gebeuren de meest verschrikkelijke dingen. Wandaden. En hoe heeft God hiermee te maken?
Ik vond mijn diepste gevoel terug in de hartstochtelijke woorden van Psalm 5, een morgengebed. Daar wil ik graag vanmorgen met u bij stilstaan.

Gemeente van Christus,

Eerst even dicht op de tekst. Een morgengebed. Iemand is opgestaan en begint zijn dag met een gebed. Hoe is de dichter eraan toe? Is hij opgestaan met een ochtendhumeur? Is hij een zwartkijker? Is hij met het verkeerde been uit bed gestapt? Hoe kijkt hij de wereld in als hij de gordijnen opendoet?
‘Hoor mijn woorden, Heer, sla acht op mijn klagen’ en ‘Luister naar mijn hulpgeroep!’, roept hij uit.
Ziet hij er tegenop om aan de nieuwe dag te beginnen?
Niemand moet hem voor de voeten lopen of tegen hem aanpraten, want hij moet eerst een beetje bijkomen.

En hoe kan het gaan met iemand die zo zwartgallig de wereld inkijkt, vroeg in de morgen? Heeft hij met zijn slaperige kop de wereld gemakshalve in tweeën gedeeld. Aan de ene kant de mensen die alleen maar kwaad doen en aan de andere kant de mensen die zich net als hij de blanke onschuld voelen?
Het is allemaal nogal zwart-wit. De bozen, de gewetenlozen, de leugenaars, allemaal op een hoop. ‘Maar ik…’, zegt de dichter… en dan lijkt het wel of hij zich heel wat beter voelt dan het tuig van de belagers en de onrechtplegers. De slechten en de goeden. The good guys en the bad guys. Dat houdt het overzichtelijk. Hij één en al gehoorzaamheid aan God, gelovig, nederig. En de anderen onbetrouwbaar, van een bedenkelijk allooi.
Lijkt hij misschien op de farizeeër uit Lucas 18?
Die farizeeër gebruikt dezelfde woorden als uit Psalm 5: ‘God, ik dank U dat ik niet ben als de andere mensen, die roofzuchtig of onrechtvaardig zijn. Ik vast tweemaal per week en draag een deel van inkomsten af…’. Maar wij hebben het doorgaans niet zo op farizeeërs.

Hoe kijkt de dichter naar zijn wereld? Zegt hij brommerig, bozig, ontevreden, als hij zijn ogen open doet ’s morgens vroeg: ‘Allemaal goddelozen, die bedriegers. Maar tot zijn eigen gemoedsrust kan hij zeggen: ‘Ik sta gelukkig aan de goede kant. Ik ga naar de kerk, netjes opgedoft, zoals het een oprecht gelovige betaamt’.
En in zijn lied gaat hij nog een stapje verder, als hij God er fijntjes aan herinnert dat het natuurlijk wel de bedoeling is dat al die wereldse mensen hun verdiende loon krijgen. ‘Ze zijn immers opstandig tegen U, God’, zegt hij.

Het zijn meestal niet de meest aangename mensen om mee om te gaan, de mensen die zo in het leven staan. Ze moeten eerst eens even bijkomen met een sterk kop koffie en even echt bij zichzelf te rade gaan. De hand in eigen boezem steken. Zit er misschien ook niet een klein beetje zonde in jezelf? Of kan een ander, die buitenstaander, misschien toch ook nog iets goed doen? Is het allemaal wel zo zwart-wit? Van dat wij-zij denken wordt de wereld toch in elk geval niet beter?

Het zou dus kunnen dat deze Psalm 5 in eerste instantie zo op u overkomt. Een zelfvoldaan iemand die zich uitrekt ‘s morgens vroeg en verzucht dat het toch allemaal maar niks is in de wereld, behalve hijzelf.

Maar stel nou eens dat je deze Psalm leest en het is oorlog. Dus een heel andere wereld. Andere verhoudingen. Om te overleven moet je dan wel denken in termen van goed en fout.

Ik heb dit inzicht ontleend aan een predikant die de oorlogstijd meemaakte en erover schreef. Ds. Hennie Visser(geen familie overigens), ooit een bekende radiodominee, de hoogtezon-dominee werd hij genoemd, naar het programma dat hij presenteerde: Onder de hoogtezon; overdenkingen, een hele serie over de Psalmen.

Stel dit is een Psalm in oorlogstijd. Een morgengebed in een crisissituatie. Bezettingstijd. Christenen in Aleppo. Nou ja, of zoals de Franse president het zei: ‘Wij zijn in oorlog met het terrorisme’. Er gebeuren de gruwelijkste dingen. Een priester wordt voor de ogen van een handjevol oude parochianen in koelen bloede vermoord.
Er hakt iemand met een bijl in op twee politieagenten. Een man blaast zichzelf op bij de ingang van een festival in Zuid-Duitsland. Iemand zwaait met een mes in een trein en steekt in op toevallige passagiers.

Weet u, dan ben ik blij met deze Psalm. Daar kan ik mijn hart mee luchten. Dan neem ik die woorden maar wat graag over. Dan wil ik het liefste stampvoetend kunnen schreeuwen, vol woede mijn gevoel uiten, mijn verbijstering, mijn wanhoop en mijn machteloosheid.
Dan is er waarachtig even geen ruimte voor nuancering, voor bedachtzaamheid, want in wezen zijn alle mensen zondaren. Dat zal wel, maar nu even niet!

Het gaat hier niet om de Olympische Spelen, waarbij de ene tegenstander net iets harder fietst of zwemt of roeit dan de ander. Het is geen sport, maar bittere ernst.

Voelt u en voelt u het met mij mee. Deze Psalm is 3000 jaar oud. Een Psalm van David, misschien wel echt door David geschreven of misschien aan David toegeschreven, dat is in dit geval lastig uit te maken. Maar dat doet er niet toe.
David leefde omstreeks 1000 voor Christus. 3000 jaar geleden schreef iemand deze hartstochtelijke woorden op. En ik neem ze ongenuanceerd in mijn mond.
Ze drukken uit wat ik in gemoede voel en ik kan er diep dankbaar voor zijn. Het is haast benauwend actueel!

God, U bent een God die zich niet verheugt in het kwaad. Bij U is de misdaad niet welkom. Gewetenlozen houden geen stand onder de blik van uw ogen. U haat allen die onrecht plegen. Leugenaars zijn bij U niet aan goede adres. U verafschuwt wie bedriegt en bloed vergiet.

Laat dat duidelijk zijn. God heeft op geen stukken na de hand in alle wandaden die worden gepleegd. Ze mogen roepen Allahu Akbar, God is groot, maar dat is niet onze God!

Ik, zegt de dichter, en ik neem zijn woorden graag over, en we mogen ze delen met elkaar, op deze vroege morgen: Wij mogen door Gods grote liefde Zijn huis binnengaan. Vol ontzag ons buigen. En bidden: Heer, leid ons langs al die belagers, effen de weg voor ons. Onwaarheid komt uit hun mond, onheil huist in hun hart, een open graf is hun keel, gespleten is hun tong. Laat hen boeten, God, laat hen in hun eigen valkuil lopen. Verstoot hen om hun grote wandaden, want ze zijn opstandig tegen U.
Voelt u. Dit heeft niks te maken met dat we ons beter zouden voelen de rest, een superioriteitsgevoel. Het is een oprecht gebed om de ondergang en de veroordeling van mensen die anderen de dood injagen.

Zo is de dichter uit zijn bed gestapt. Misschien heeft hij liggen woelen in zijn slaap.
Kon hij de slaap niet vatten. Maalde het maar in zijn kop. Waarom gebeuren toch al deze verschrikkelijke dingen? Waarom houdt God ze niet tegen, deze terroristen?
Het is toch zo klaar als een klontje. Ze deugen niet. Ze maken ons bang. Ze zaaien angst.

Moeten wij de hoofdingang tijdens de kerkdienst toch maar sluiten, om ongenode gasten geen kans te geven binnen te komen? U weet, dat was meteen de discussie in de kranten en op internet na de moord op die priester in dat dorpskerkje in Normandië. Het is een eeuwenlange traditie; de kerk is open, principieel moet iedereen die dat wil toegang kunnen hebben tot het huis van God.
Maar ja, hoe kunnen we onze eigen veiligheid voor elkaar garanderen? Zitten we hier wel zo rustig?

De dichter heeft een zware nacht achter de rug. Met moeite sleept hij zich uit bed.
Weer zo’n dag! Wat nu weer? Als ik de tv aanzet, de krant opensla, de radio aanzet?
God, het moet ophouden. Zo kan het niet langer doorgaan.

De dichter lucht zijn hart. Hij buigt zijn knieën, vouwt zijn handen, sluit z’n ogen.
Probeert dichtbij zichzelf te komen, tot zichzelf te komen, dichtbij God te komen. Zoekt helderheid, zoekt naar wat diep in zijn hart leeft. Wat niemand van hem afneemt. Zijn geloof, dat goede gevoel dat hij ondanks alles veilig is bij God.
Hij zoekt, hij bidt, hij grijpt naar wat voor hem de kern is van zijn geloof, dat is de vreugde, dat is de bescherming, dat is de schuilplaats. Zijn gebed is de vluchtstrook van zijn leven, waar hij kan opademen, moed verzamelen voor de nieuwe dag.

Zo eindigt hij zijn lied:

Er is vreugde bij allen die schuilen bij U,
eeuwige jubel omdat U hen beschermt,
wie uw naam beminnen juichen U toe.
U zegent de rechtvaardigen, Heer,
als een schild beschut hen uw genade.

Als ik dat lees en op me in laat werken, als dat tot mij doordringt, dan denk ik: de kerken zouden toch juist vol moeten stromen in deze wereldtijd?
Waar anders zouden mensen hun heil moeten zoeken en kunnen vinden dan bij zulke woorden?
Hier zou iedereen, die zich christen noemt, voor bij elkaar moeten komen, dit met elkaar moeten delen. Hier kijken we uit naar de toekomst waarin God alle machten van het kwaad aan zich zal onderwerpen. Want waar ben je, waar zijn wij, waar ben ik
– zingen we aan het eind van de dienst - als God niet wijd en zijd waakt over mij?
Wil mij, wil ons behoeden en op handen dragen…. niet omdat wij beter zijn dan de rest. Wij zijn evenzeer zondaren, maar er is wel verschil. Het evangelie is geen tandeloze tijger. Wat kwaad is, moet ook als kwaad benoemt worden.
Wie onrecht doet, angst zaait, onheil brengt, moordend rondgaat, de vijand in oorlogstijd moet vergaan.

Wat wij doen, hier in de kerk, of persoonlijk als gelovige, wij lopen uit op de toekomst. Wij leven voorbarig. Wij reiken naar de nieuwe hemel en de nieuwe aarde, waar alle rouw en dood en jammerklacht voorbij zal zijn en alle dingen nieuw.

Psalm 5, wat een machtige Psalm!

Vroeg in de morgen
sta ik naast mijn bed voor het raam
in de stilte van de ochtend.
Heer, moet U horen
wat ik vannacht opeens geschreven heb
ik leg het U hier voor.

Waar ik ook heen ga
ik weet niet waar ik terecht zal komen
of waar onderweg een uitweg is.

Help mij door dit duistere woud
ga mij met uw kapmes voor
hak de kop van leugens af.
Wees mijn reisgids
leid mij naar uw veilige vluchtstrook
loods mij naar uw plek.

Vroeg in de morgen
ga ik nu vol moed de dag tegemoet
en durf de aarde aan.

(Uit Een knipoog van U zou al helpen,
Bij iedere psalm een gedicht, Karel Eykman, Zoetermeer 2013.)

Amen.

Overzicht preken

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Mw. P. Beumer-de Gier (scriba), email:

disclaimer