Protestantse Gemeente Odijk


Oudejaarspreek

Ds. K.F. Visser
30-12-2016 | Oudjaarsdienst

Lezing(en): Psalm 90


Gemeente van Christus,

Graag begin ik deze overdenking met twee opmerkingen. 1.over deze psalm als oudejaarspsalm. En 2. iets over Mozes, die de dichter van dit lied zou zijn.

Eerst over deze psalm, die door de oudere generatie beleefd kan worden als de oudejaarspsalm bij uitstek. In tal van huisgezinnen werd vroeger op de oudejaarsavond deze psalm gelezen. Omdat het in de psalm gaat over onze levensjaren, over de mens die vergankelijk is, de eindige mens tegenover de oneindige, eeuwige God. Het hoort zo bij het levensgevoel op de laatste dag van het jaar, een gevoel van weemoed.
En dat is ook heel voorstelbaar. ‘Uren, dagen, maanden jaren vliegen als een schaduw heen’, werd vroeger vaak gezongen, en het paste zo goed bij wat er in Psalm 90 werd gezegd over de dagen die heengaan en hoe wij onze jaren beëindigen als een zucht.

Toch is deze psalm niet geschreven met het oog op oudjaar. Uit niets in de psalm blijkt dat het behoort bij het Joodse Oudjaar. En sterker nog, in wezen gaat het zelfs niet eens over de vergankelijkheid van alle dingen op zich. Het gaat erom of wij onze levensjaren vruchteloos verslijten. Over hoe we onze toegemeten tijd besteden.
Het gaat niet op zich over de lengte van ons leven, 70 of 80 jaren. Want we weten dat ook een kort leven zinvol kan zijn. Hoe lang heeft Jezus onder de levenden verkeerd? Niet langer dan drie jaar in de openbaarheid. Het gaat in deze psalm over hoe wij onze levenstijd benutten. Wat we doen met de ons toegemeten levensjaren.
Dat is de eerste opmerking.

En de tweede gaat over Mozes. Boven deze psalm staat dat het een gebed is van Mozes, de godsman. En het lijkt daarmee dat Mozes de dichter is van dit lied.
Toch weten we dat dit lied dateert uit de tijd na de ballingschap. Dan pas komt het thema van de eeuwigheid van God in de bijbel opzetten.
En bovendien past het amper bij Mozes zelf. Van Mozes wordt de bijbel gezegd dat hij wel 120 jaar werd, symbolisch natuurlijk, driemaal veertig jaar, maar toch. En dat kan onmogelijk stroken met wat er in de psalm wordt gezegd dat de mens zeventig jaar wordt of als we sterk zijn 80. Daarom kunnen we alleen maar zeggen dat het lied aan Mozes wordt toegeschreven, opgedragen. Mozes als degene die het volk veertig jaren door de woestijn voorging, een levensreis met pieken en dalen.

Maar dan de Psalm zelf.
In Psalm 90 horen we de stem van het volk. Het is een lied van een hele gemeenschap. Er wordt steeds gesproken over ‘wij’ en ‘ons’.
En het lied komt op uit een periode van langdurige tegenslag. Vele jaren heeft het volk onheil ervaren. Alles wat het volk ondernam bleef zonder resultaat. Jaren van ellende moest het doorstaan, lezen we vers 15. Een algeheel gevoel van malaise, een voortdurende bedrukte stemming. En het volk maakt als het ware de balans op. Hoe is het zo gekomen? Hoe was het oorspronkelijk bedoeld? En wat is er van terecht gekomen? En hoe gaan we daarmee verder?

De Psalm opent met een indrukwekkende geloofsbelijdenis. Heer, U bent ons een toevlucht geweest van geslacht op geslacht. De generaties door vonden wij bij U geestelijk onderdak. We konden als het ware wonen bij U; we waren kind aan huis. U die alles voor ons mogelijk hebt gemaakt. U bent van eeuwigheid tot eeuwigheid.

Maar dan, na deze woorden van groot respect en toenadering tot de eeuwige God, wordt in dit lied de klacht onder woorden gebracht. Want het gaat niet goed. In de gelovige taal van toen wordt het beleefd als een tijd waarin God als het ware zijn rug naar het volk heeft toegekeerd. God is boos. De toorn van God staat tegenover het zwakke volk.

Het moeilijkste van deze psalm is vast voor heel wat gelovige mensen dat er gesproken wordt over de toorn van God. Dat zijn wij niet meer zo gewend. Sommigen zullen dat misschien juist toejuichen. Eindelijk gaat het ook eens over Gods boosheid. Maar anderen zullen denken: Had je dat niet beter kunnen overslaan?

De psalm daagt ons uit om het levensgevoel van toen te begrijpen.

Wij stellen niks voor, zo voelt het volk het. We zijn klein en nietig. God, U moet wel tegen ons zijn. Ons treft moeite en onheil, constant. Wat stelt ons leven nou eigenlijk voor? Voor je het weet is het voorbij. Alsof wij een boze droom van God zijn.
Zodra Hij wakker wordt, is Hij ons vergeten. Als gras zijn we. Het ontkiemt in de morgendauw, maar zodra de hitte van de dag erover schijnt, verdort het. Het stelt niks voor.

Hier spreekt het levensgevoel van het volk zich uit.

Door ongehoorzaam te zijn aan God, kwam het volk in de ballingsschap terecht. God moet zich wel tegen hen hebben gekeerd, want er is geen uitzicht, geen hoop. Moeite en leed is het. Dit grondgevoel wordt uitgedrukt in die sterke tegenstelling tussen God en mens. Als de mens zich klein en nietig voelt, en God is oneindig groot en van eeuwigheid, dan voelt het of er nu sprake is van een onoverbrugbare kloof tussen beide. En alleen een waarachtig gebed kan de kloof overbruggen. En dat gebeurt dan ook in deze psalm.

De psalm komt op uit een vreselijke moeilijke tijd. Tegenslag, onheil, moeite. God lijkt oneindig ver weg. Zou Hij zich tegen ons hebben gekeerd?

Hoe is dat voor ons, die vele eeuwen later leven? Hoe beleeft u deze oudejaarsavond, terugkijkend op 2016?

Sommigen zeiden: 2016 is een rampjaar. Ik hoef het jaaroverzicht hier niet over te doen. U weet maar al te goed wat er dit jaar in de wereld is gebeurd. Gruwelijke aanslagen, de oorlog in Syrië, het instabiele Midden-Oosten, een dreigende nieuwe koude oorlog tussen de grootmachten. Aardbevingen, schrijnend voedseltekort, en een aanhoudende stroom vluchtelingen. Enfin, ik hoe het u niet te vertellen.
We mogen dankbaar zijn dat in Colombia een einde is gekomen aan een burgeroorlog en een proces van verzoening op gang kan komen, maar dreiging en angst voor terreur voeden vooral in ons deel van de wereld het onbehagen en de roep om een sterke leider.

En ondertussen krimpt het kerkvolk meer en meer, - in Nederland zijn nu evenveel gelovigen als ongelovigen - omdat blijkbaar door een toenemend aantal mensen van het geloof of van God geen heil meer wordt verwacht.

Gemeente, kunnen we begrip opbrengen voor wie teleurgesteld is geraakt?
En kunnen wij, die het geheim van de liefde van God koesteren, kunnen wij onze handen vouwen? Kunnen wij dit jaar eindigen met het gebed van Psalm 90?

De vragen zijn zo groot, zo wereldomvattend groot en de zorgen van mensen zo zwaar…. dat wij er geen antwoord op hebben, anders dan dat wijzelf onze handen vouwen en vragen: God, leer ons bij de dag te leven. Leer ons zo onze dagen te tellen, dat we er een beetje wijzer van worden.
En ook: zegen wat wij goed doen, bevestig en zegen het werk van onze handen. Dat wat wij goed hebben gedaan, ten goede zal komen aan de gemeenschap, van kerk en samenleving.

Van Psalm 90 vind ik dit slot het allermooist.
Vanaf vers 12 begint het gebed, waarmee de psalm eindigt. En in dat gebed wordt aan God gevraagd of wij mogen leren onze dagen te tellen, bij de dag te leven.
En dat wij al het werk van onze handen aan God opdragen met de bede of Hij het wil bevestigen, dat het niet tevergeefs is geweest.

Daarmee sluiten wij vanavond het jaar 2016 af. En dat doet me goed. Bij de dag leven. Leer ons onze dagen te tellen, dat wij er wijzer van worden.

Voor de aardigheid heb ik dat eens gedaan. Dagen tellen. Vandaag leef ik precies 22.520 dagen (www.leeftijdscalculator.nl). En het bijzondere is, vind ik, dat het haast als vanzelf vragen oproept: hoeveel van die dagen heb ik goed besteed? Hoeveel dagen heb ik verlummeld? Hoeveel dagen heb ik door mijn vingers laten glippen? Op hoeveel dagen heb ik gedaan wat echt belangrijk was? Heb ik uit de dag gehaald wat God erin had gelegd? En wat wil ik in het nieuwe jaar? Wat wil ik graag blijven doen? Wat laat ik achter in het oude jaar? Wat wil ik anders gaan doen?

Bij de dag leven. Dat is in onze samenleving bepaald niet eenvoudig. We zijn gewend aan planning, korte, middellange, lange termijn. We willen profiteren van de vroegboekkorting om op lange termijn voordelig met vakantie te kunnen. Werk, school, heel veel van ons leven staat of valt met agenda’s; regeren is vooruitzien.
Maar toch. Bij de dag leven helpt om bewust te leven. Om een beetje wijzer te worden, milder, met liefde en vreugde te leven.

In het slot van Psalm 90 wordt gebeden of God zich opnieuw naar het volk wil toewenden. Of God weer liefde wil geven en blijdschap: Geef ons vreugde, bidt de dichter namens het volk, vergoed de dagen dat U ons kwelde.
In het lied word gevraagd of God al de dagen van teleurstelling en mislukking, de dagen van ellende, moeite en leed wil vergoeden met evenveel dagen van vreugde. Het volk zoekt naar balans. Het volk vraagt of God daarin zijn ontferming toont. Geef ons na het zuur nu ook het zoet.

Gemeente, zo laten we vanavond 2016 los.
En we bidden: Heer, onze God, laat ons uw genade zien! Bevestig het werk van onze handen, het werk van onze handen, bevestig dat. Dat het niet tevergeefs is geweest, onze inzet, dat ook wij hebben geholpen om door de woestijn het beloofde land te bereiken. Of dat volgend jaar zal zijn? Het beloofde land? Bij de dag leven, is misschien nog beste devies. En blijven bidden of God zich wil laten zien in jouw, in uw leven, in ons leven, zodat ook een nieuwe generatie van even kwetsbare, zwakke mensen zal weten van de eeuwige God.

Amen.

Overzicht preken

14-10-2018
'Laat de kinderen tot mij komen'
(Doopviering)


07-10-2018
Trouw

30-09-2018
Voor alle mensen van goede wil

23-09-2018
Omzien naar elkaar
(Gemeentezondag)


02-09-2018
Helder zicht

26-08-2018
Mee-eters

19-08-2018
Genezing doofstomme

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Dhr. J. van den Heuvel (scriba), email:

disclaimer | privacyverklaring