Protestantse Gemeente Odijk


Ruth 1

Ds. K.F. Visser
07-05-2017

Lezing(en): Ruth 1


Tussen Pasen en Pinksteren houden we een serie van vier kerkdiensten over het bijbelboek Ruth. Vorig jaar deden we dit aan de hand van het bijbelboek Esther in samenwerking met de Kindernevendienst. Nu dus Ruth. Die prachtige bijbelse novelle over God en het gewone leven. Hoe mensen hun weg zoeken in de dagelijkse praktijk. Ze handelen naar bevind van zaken, op hoop van zegen. Ze leven met God, maar ook weer niet zo uitgesproken en opgelegd. En misschien dat het ons juist op die manier kan verrassen. Dit sprankelende bijbelse verhaal volgen we, vier keer, elke week 1 hoofdstuk.
En wij vieren vanmorgen de doop van Dominique.

Gemeente van Christus,

Hoe gaat dat? Geloven in deze tijd? God in het gewone leven zoeken? Hoe zijn we bezig met ons geloof in de praktijk van alledag?

Misschien vult u dat heel bewust in. U neemt tijd voor God, voor gebed, voor bijbellezing, stilte, kerkgang, onderling gesprek. En het houdt u op de been. Het geeft kracht, vertrouwen, rust.

Misschien gebeurt het ook minder bewust. Meer vanzelf. Het geloof is er wel, alleen het staat niet zo op de voorgrond. Bidden aan tafel schiet er vaak bij in, zeker als de kinderen groter worden. Bijbellezen soms als het ervan komt. Een goed boek waarin het tot je verrassing gaat over geloofsvragen, de zoektocht van een schrijver of denker waarin je iets van jezelf herkent. Maar er openlijk over praten op je werk of met je buren, ach, dat is best lastig. Je wilt je niet opdringen.

Misschien gebeurt ook wel min of meer bewust, maar dan diep van binnen. Je ziet van alles om je heen, in de krant of onderweg. En af en toe denk je: O, wat prachtig en je dankt God in je hart. Of als er heel verdrietige dingen gebeuren in de wereld of in je eigen leven, dat je die vraag voelt bovenkomen: wat zou God hiermee te maken hebben? Hoe zit ‘t?

Of misschien speelt geloof een rol bij de keuzes die je maakt in je leven? Je praat er met anderen over. Je maakt lijstjes voor en tegen. Je wikt en je weegt en misschien ’s avonds in je bed doe je je ogen dicht en bidt: God, help me om het goede te doen.

En misschien vraag je je tegelijk af of er wel een God is. Is er een geheime bezieling, een kracht, een macht ergens daarboven, die jouw leven bestuurt, maar of je daar ook zelf een persoonlijke band mee hebt, dat vind je toch moeilijk.

God en het gewone leven. Daarover gaat het bijbelboek Ruth. Over gewone mensen, die keuzes maken in hun leven, op goed geluk, op hoop van zegen, met de rug tegen de muur, vanuit wanhoop en misschien ook wel een beetje vertrouwen.

Ruth. Zo heet het bijbelboek naar de hoofdpersoon. Hoewel dat eigenlijk ook de vraag is. Het hele verhaal begint en eindigt met Naomi, de schoonmoeder van Ruth. Misschien kun je zeggen het gaat om Naomi – haar geloofsgroei, haar zoektocht naar God - maar het draait om Ruth, om wat Ruth in het leven van Naomi teweegbrengt. Hoe Ruth een spoor van hoop trekt in het dorre leven van Naomi.

Ruth is het bijbelboek dat in het Joodse geloof een centrale rol speelt rond het Pinksterfeest. Het Joodse pinksteren is het feest van de wetgeving op de Sinaï: God geeft zijn wegwijzers voor het gewone leven. En Pinksteren is ook het feest van de eerste vruchten van het land; begin van de oogst. Een opgewekte bijbelse geschiedenis. En tegelijk ook een indringende les voor het oude Israël. Het lichte spoor dat getrokken wordt door het duister komt van een vrouw uit den vreemde, Ruth de Moabitische. Zij leert wat trouw is en moed en zo geeft zij hoop.

Maar hoor hoe het begint.
Het begint in mineur. Hongersnood in Betlehem. Betlehem betekent huis van brood. Maar er is geen brood. In het broodhuis is geen kruimel meer te krijgen. Het is armoe troef. En dus trekken de mensen weg. En nog een geluk dat de slachtoffers niet meteen in handen vallen van mensensmokkelaars, die hen achter in een vrachtauto de grens willen overzetten, tegen een belachelijke hoog tarief, in de hoop dat ze het asielzoekerscentrum halen voor ze zijn gestikt.

Naomi en haar man Elimelech en hun zonen Machlon en Chiljon komen vanuit Betlehem aan in Moab. Veel leven zit er niet meer in. Naomi en Elimelech. Hun namen lijken nog een belofte in zich te houden. Naomi betekent de lieflijke. Elimelech: God is Koning. Dat staat op zich voor het goede, gezonde leven. Maar aan de namen van hun kinderen kun je aflezen dat het leven er wel zo’n beetje uit is. Machlon betekent ziekelijk. Chiljon betekent zwak. Ze staan er magertjes en bleek bij, met een lege maag en holle ogen. Het goede leven is eruit, de kracht geweken, want ja, het broodhuis is leeg. Dit is geen leven.

En God dan? Waar is God? God die koning is, gaat er haast aan onderdoor. Elimelech sterft als eerste. De glans van zijn naam verdwijnt. En Naomi blijft achter en over. Weduwe, vrouw zonder man, met kinderen zonder vader, moeder van al wat ziek en zwak is. Zie maar eens hoe je dat overleeft! Een hoopje ellende in Moab. Een trieste tragedie in een godvijandig land. En of het nog niet erg genoeg sterven Machlon en Chiljon ook nog eens. Na een lijdensweg van 10 jaar zwoegen en ploeteren, enkel om te overleven.

Nou ja, Naomi hoeft het gelukkig niet allemaal alleen te doen. Machlon was met Orpa getrouwd en Chiljon met Ruth of omgekeerd, dat is niet duidelijk.
Naomi blijft achter met twee schoondochters, vrouwen uit dat vreemde land. Twee Moabitische vrouwen.

Als Naomi symbool staat voor Israël, dan is het volk hier in ballingschap. Gods volk verstrooid over de velden. Het zijn donkere jaren. We schrijven omstreeks 1200 voor Christus, de Richtertijd. Maar het bijbelboek Ruth is een tijdloos geschrift.

Donkere tijden zijn het. En wie kent die niet? Jaren zonder dat er iets ten goede verandert. Maanden zonder uitzicht. eken zonder hoop. Dagen zonder licht. Ruth is het verhaal van het gewone leven, nou ja, het doodgewone leven. Tragische tredmolen van tranen en af en toe een beetje troost.
Waar laat je je door leiden? Is er soms ook een sprankje hoop?

Naomi heeft het duidelijk van horen zeggen. Geen grootse openbaring van de kant van God. Geen stem uit de hemel. Ergens vangt ze op dat er weer brood is in Betlehem. Zou God op die manier naar haar omzien? Naomi doet gewoon wat haar hart haar ingeeft. Ze volgt de stem van haar gevoel. Ze heft geen vuist naar de hemel, geen gevloek bij al haar ellende. Ze zoekt niet het gebed om al het onheil af te wenden. Ze doet gewoon wat ze denkt dat het beste is in de gegeven omstandigheden. Als ze ergens opvangt dat de hongersnood voorbij is, pakt ze haar boeltje bij elkaar en gaat, op hoop van zegen.

Zo keert zij terug. Ze gaat af op een gerucht, een vaag vermoeden, ze weet van niks. Ik vind dat tekenend. Zo leef je misschien wel als gelovig mens altijd in die spanning tussen het gewone leven en wat God er eventueel mee te maken heeft. Je weet het niet. Je hebt er geen woorden voor. Je kunt het niet direct benoemen. Het is ook allemaal niet zo duidelijk. Je hebt vooral met jezelf te maken en je eigen toekomst. Of je iets merkt van God in jouw dagelijkse bestaan, dat is eenvoudig de vraag en met die vraag leef je, bewust of zelfs onbewust.
Je moet het zelf doen. En natuurlijk probeer je het moet goede moed te doen. Je verlangt er misschien wel naar dat God zich in jouw leven laat zien. Dat je ook echt op weg bent, zogezegd van Moab naar Juda en dat je bij God uitkomt. Maar je weet het allemaal niet.

Zo gaat Naomi op weg met Orpa en Ruth. En ze zegt tegen haar schoondochters: Indien ik al dacht: ik heb hoop, zouden jullie wachten tot er nog zonen geboren worden om jullie tot mannen te zijn?

Wat een merkwaardige vraag. Hoe kan dat nou? Als Naomi nog een keer met een man zou verkeren, kinderen zou krijgen. Hoe groot is dan het leftijdsverschil? Hoe lang moet het duren voor die jongens groot worden? Als het al jongens worden.
Maar het gaat natuurlijk niet om een natuurlijke gang van zaken. Dat weet Naomi ook wel. Ze drukt haar gevoel uit. Ze heeft er alle begrip voor als haar schoondochters zeggen: Voor ons hoeft het niet. We blijven liever in ons eigen vaderland. Hier spreken we de taal, kennen we de cultuur. Hier horen we thuis. Naomi weet dat zij haar schoondochters niets te beiden heeft. Ze zegt: Ik ga terug omdat ik daar hoor. Voel je niet verplicht.

En Orpa gaat terug. En niemand neemt het haar kwalijk. Ze weet wat ze heeft en niet wat haar te wachten staat. Geen kwaad woord over Orpa. Al kun je wel in de betekenis van haar naam een oordeel horen. Orpa betekent: ‘zij die de nek toekeert’. Alleen al daaraan kun je zien dat het een echte vertelling is. De schrijver laat gedrag en naamsbetekenis samenvallen – iets wat heel vaak gebeurt in dit soort bijbelse verhalen.

Orpa keert terug, maar Ruth gaat mee. Haar naam wil zeggen: trouwe vriendin. Zij gaat mee, voor haar schoonmoeder. Ruth wil niet dat zij straks eenzaam zal sterven. Dit het meest aangrijpende moment in dit eerste hoofdstuk. Aandoenlijk. Het hymnische hoogtepunt van hoofdstuk 1.
Wat een liefde spreekt er uit de woorden van Ruth, wat een toewijding, wat een opoffering. Of toch… let wel wat ze zegt: Uw volk is mijn volk, uw God is mijn God, waar u zult sterven, zal ik sterven. De Heer is mijn getuige; alleen de dood zal mij van u scheiden.

Maar hoezo de Heer is mijn getuige? Welke Heer dan? Ze had toch geen Heer. Hoe komt Ruth erbij om over God te spreken, de God van Israël, de God van Naomi? Was er dan toch iets gegroeid van geloof? De tekst zegt er niks over. Het zijn woorden die een verbinding leggen op leven en dood. Ruth kan het blijkbaar niet over haar hart verkrijgen om haar schoonmoeder alleen te laten gaan.
Is dat geloof? Misschien zonder het met zoveel woorden te zeggen? Verbinding leggen, compassie voelen je solidair verklaren, naast iemand gaan staan.

Zo gaan die beide vrouwen samen verder. Misschien met hoop op betere tijden, nu nog met de dood voor ogen. Zo lopen ze Betlehem binnen.
En als de oude bekenden van Naomi haar zien, zie je ze denken: wat is die oud geworden! Ze herkennen haar amper. Ben jij ’t echt, Naomi?

En dan geeft Naomi zich een andere naam. Ze vat er haar hele leven van dat moment mee samen. Noem mij maar Mara, bitterheid, de naam van een levende dode. En ze verklaart zelf waarom ze zo genoemd wil worden. De Ontzagwekkende heeft mijn lot bitter gemaakt. De Ontzagwekkende, de El Sjaddai, staat er. dat is niet de naam voor de God van Mozes, de God die is die Hij is, de nabije God, de persoonlijk kenbare God. El Sjaddai is een onpersoonlijke godheid, iets ergens daarboven, een soort opperwezen.
In feite leest Naomi die God af uit haar levenslot. Ik heb maar te nemen wat Hij over mij beschikt, zegt ze.

Die Godsnaam El Sjadai komt 48 keer voor in de bijbel, 31 keer bij Job in zijn twistgesprek met God. De God tegenover, niet de God die naast je staat. De god van: d’r zal wel iets zijn; er is vast iets meer tussen hemel en aarde, zoals mensen kunnen zeggen. Niet de God waarmee je omgang zoekt, met wie je de nabijheid zoekt, de God die met je is. Het is hier de God die tegenover jou staat, God die helemaal samenvalt met jouw lot.

Naomi en Ruth komen in de Betlehems dreven, als gewone mensen, zonder al te veel hoop, niet beter wetend dan dat God het zo heeft beschikt.

En wij als lezers maken het als het ware met hen mee. Je moet nog maar zien of je echt wat met God hebt, met de God van de bijbel, de nabije God, die God met wie je probeert vertrouwelijke omgang te zoeken. Dat is er niet zomaar. Hoe vind je die God? Waar kom je die tegen? Je zult maar klap op klap te verwerken krijgen. Mooie praatjes over God van anderen aanhoren, als het jou niet lukt om werkelijk iets van die lieve God te zien.

Ze gaan die beiden voor ons uit. We kijken ze na, Naomi en Ruth. Hoe zou het gaan? Is God wel met hen?

Heel subtiel weeft de schrijver van dit bijbelse verhaal God in het kleed van het leven. Aan het eind van hoofdstuk 1: Ze kwamen in Betlehem aan bij het begin van de gersteoogst.

Want Jahweh, de God die zijn zal zoals Hij is, heeft omgezien naar zijn mensen en geeft brood. Nu zegt het Naomi en Ruth nog niks. Hebben ze er wel oog voor? Voedt het al hun hoop? Dat willen we misschien wel graag, maar het is voor deze beide vrouwen nog helemaal niet zo duidelijk. God en het gewone leven. Of God licht aansteekt in de nacht? Of God werkt door zijn Geest in deze wereld? In jouw leven? Of je altijd gevoeg hoop hebt om het leven aan te kunnen? Vertrouwen in God? Ach, dat is altijd nog de vraag, als die vraag al bij je boven komt.

We zijn er nog niet. Nog lang niet. Al is er nog zoveel om je over te verwonderen, je moet het eerst nog zien. Het moet tot je doordringen, dat God aan redding werkt, verlossing, hoop.

Het ligt zo vaak niet voor de hand of voor het oprapen….. Ruth is nog niet op land van Boaz geweest om de aren te lezen…. Het duurt nog voordat Naomi zal spreken over God als Jahweh, de God van nabij, de God die er zijn zal, zoals Hij is. Dat duurt nog.

Het is altijd nog de vraag of elk einde ook een nieuw begin is… Al krijgen we vandaag een ontroerende blik in Gods hart. Dominique (12 jaar) heeft zelf gevraagd of ze gedoopt mag worden. Door haar levensgeschiedenis, is het er niet van gekomen. Nu vraagt zij er zelf om. Ze had het niet van huisuit meegekregen. Nu zegt zij: Jullie God is mijn God geworden. Dat maakt indruk op mij, ik ben er stil van en we voelen ons dankbaar.

Ja, soms is het er: dat wat hopeloos leek, uitzichtloos, kan verkeren in hoop, een nieuw begin, inspiratie voor wie zoekt naar geloof.

Amen.

Overzicht preken

14-10-2018
'Laat de kinderen tot mij komen'
(Doopviering)


07-10-2018
Trouw

30-09-2018
Voor alle mensen van goede wil

23-09-2018
Omzien naar elkaar
(Gemeentezondag)


02-09-2018
Helder zicht

26-08-2018
Mee-eters

19-08-2018
Genezing doofstomme

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Dhr. J. van den Heuvel (scriba), email:

disclaimer | privacyverklaring