Protestantse Gemeente Odijk


Ruth 3

Ds. K.F. Visser
21-05-2017

Lezing(en): Ruth 3


Gemeente van Christus,

Zeven weken zitten er tussen Pasen en Pinksteren. Aan het eind van Ruth 1 werd verteld over de gersteoogst. Dat is met Pasen. En aan het eind van Ruth 2 kwam de tarweoogst ter sprake, dat is met Pinksteren. Ruth beweegt zich van Pasen naar Pinksteren. En het is een hele weg. En op die lange weg speelt zich het gewone leven af. God en de bijbelse geschiedenis over Naomi en Ruth gaat over het gewone leven. En het gewone leven dat is slapen en eten en werken. Dat is het leven van alledag, waarin je opbouwt en afbreekt, ruziemaakt en plezier hebt. Het leven van hier een beetje meer en daar een beetje minder. Het leven van berekening en van geschenk. Van geven en nemen. Van gelaten afwachten op wat komen zal of van slimheid om het ijzer te smeden als het heet is.

In het verhaal over Naomi en Ruth zijn inmiddels zeven weken gepasseerd.
Zeven wervelende weken van toeval en geluk. Ruth had gezegd: ‘Laat mij maar naar het veld gaan en aren lezen’. Ze voelde zich verantwoordelijk. Er moest tenslotte brood op de plank komen. Maar na die zeven weken kan Ruth haar geluk niet op. En het is Naomi die in actie komt. Zij ziet iets, ze vermoedt iets. Misschien heeft ze ervan wakker gelegen. En ondertussen heeft zij een plannetje uitgebroed. Stiekem voor zichzelf. Is er misschien een kleine kans, een gokje wellicht, om het toeval een handje te helpen? Om het geluk echt op gang te brengen, een duwtje te geven. Om de sprong te wagen. Want Naomi heeft allang in de gaten dat Ruth met vlinders in haar buik rondloopt. Maar ja, kan dat zomaar? Kun je het geluk afdwingen? Moet je het soms zelf een zetje geven?

In die zeven weken tussen de gersteoogst en de tarweoogst broeit er wat. Een plannetje. Een aanpak, een poging om meer zekerheid in het leven te brengen. Meer dan alleen maar je hand ophouden. Er broeit wat, er gloeit wat en ja, wie niet waagt, die niet wint.

En Naomi begint. Naomi doet de eerste stap … en het is kostelijk om te lezen – ‘Mijn dochter’, zegt ze, heel innig, ‘mijn dochter, zal ik niet een thuis voor je zoeken, waar het je goed zal gaan?’

Hoezo? Moet Ruth nu maar eens het huis uit? Zoals sommige ouders stilletjes hopen voor hun meerderjarige kinderen. Wordt het niet eens tijd om op jezelf te gaan wonen? Maar die adolescenten hebben het prima thuis! De vuile was, de schone was en de slappe was, ze hebben het best voor elkaar bij pappie en mammie thuis. Waarom zouden ze haast maken? Het gaat toch prima zo?

‘Mijn dochter, zal ik niet een thuis voor je zoeken, waar het je goed zal gaan?’ ‘Nou, papa, mama, dat doen we zelf wel hoor. Daar hebben we jullie niet voor nodig. Of wil je ons soms de deur uitzetten?’ En dan wordt zo’n gesprek misschien toch een beetje ongemakkelijk….

Naomi had tegen Orpa en Ruth gezegd bij hun afscheid uit Moab: ‘God geve jullie dat je rust zult vinden’. Dat is toch wat Naomi met de beste bedoelingen bereiken wil voor haar schoondochter Ruth. Ze weet dat ze niet meer de jongste is; ze gunt Ruth een eigen leven. Maar ja, dat komt niet zomaar uit de lucht vallen. Zeker niet als die schoondochter een buitenlandse is, een Moabitische.
Dat geluk van een toekomstig fijn onderkomen, dat komt niet zomaar uit de lucht vallen. Dat geluk moet je misschien wel een handje helpen. Je moet er zelf ook wat voor doen.

Is dat het wat ouders zeggen tegen hun pubers, die veertien, vijftien, zestien jarigen? Ze willen zoveel, ze willen zoveel hebben: ‘Ja, jongen, meissie, daar zul je dan zelf ook wat voor moeten doen!’
Het komt niet zomaar naar je toe. Alleen maar achter je laptop zitten, met je smartfone in je hand, daar bouw je niet zoveel mee op. Ze komen echt niet naar jou toe. Je zult er zelf wat voor moeten doen. Bel die supermarkt maar, vraag of ze vakkenvullers nodig hebben. Vraag maar of ze iemand kunnen gebruiken. Voor wat extra centen, zul je zelf ook in actie moeten komen, we blijven niet voor jou aan de gang. Werk er maar voor. Je zult zien, dat als je wat hebt verdiend, hoe lekker dat voelt, als je straks kunt kopen wat je graag hebben wilt.

Of is het misschien wat die oudere broer zegt tegen z’n jongere broer, dat verliefde broertje, dat maar stilletjes op z’n kamer naar dromerige muziek zit te luisteren: Ja, broertje, het komt echt niet van zelf naar je toe, hoor. Als je hier blijft zitten, wordt ’t nooit wat. Zou je haar niet een eerlijk en voorzichtig appje sturen? Loop ‘es langs d’r huis, probeer gewoon eens een praatje met d‘r aan te knopen? Je moet er wel zelf iets aan!

Zo iets misschien. Je moet er zelf ook wat voor over hebben. Je kunt nog zo geloven dat God zich over jou ontfermt, dat wil niet zeggen dat je dan met je armen over elkaar kunt blijven zitten. God zal altijd voor je zorgen, maar je moet wel zelf uitkijken bij het oversteken. Zo iets.

Gemeente, mag ik het zo zeggen. Ik vind dit het meest verrukkelijke moment uit het hele verhaal over Naomi en Ruth. Hoe Naomi los komt, op gang komt, een plannetje bekokstoofd, een gewaagd plan, slim, gedurfd. Ze laat er geen gras over groeien. Ze pakt de koe bij de horens. Je kunt wel gaan zitten afwachten of God je wel gunstig gezind is, je kunt ook zelf de sprong wagen. Wie niet waagt, die niet wint. Doortastend. Dwingend haast. Nu moet het ervan komen. Naomi grijpt haar kans.

Na die zeven weken, heeft Naomi zeven opdrachten uitgedacht voor Ruth.
1. Baad je.
2. Zalf je.
3. Doe je opperkleed aan.
4. Daal af naar de dorsvloer.
5. Zorg ervoor dat hij je niet gewaar wordt voordat hij gegeten en gedronken heeft.
6. Als hij gaat liggen, ga je naar hem toe.
7. Sla de mantel op, vlij je naast hem. Hij zal je zeggen wat je moet doen.

Zeven opdrachten na die zeven weken. Het is of Naomi Ruth gereed maakt voor haar bruidsnacht. En Ruth, de Moabitische, ook dat wordt er nog heel precies aan toegevoegd, Ruth zal alles doen wat Naomi haar gezegd heeft. ‘Waar u vernacht, zal ik vernachten’, had Ruth ooit gezegd. Nu zal ze ergens anders de nacht doorbrengen, omdat Naomi het zo bedacht heeft. ‘God zegen je, mijn dochter!’

Een waagstuk. Dat is het. Maar wie het waagt met God, die wint het van het lot. Is dat de boodschap van dit hoofdstuk? Wie het aandurft in vertrouwen te leven op God, die kan het lot dragen? Die kan het aan!

O, hier in het bijbelboek Ruth, gaat het niet zo heel godsdienstig toe. Naomi bidt niet voor een goede afloop. Ze leest niet eerst uit de bijbel. Het ligt er allemaal niet dik bovenop. Het is dat je het waagt, op goed geluk, op hoop van zegen. O, Naomi had het zich vast al honderd keer bedacht. Natuurlijk, die Boaz is een verwante man, één van de lossers. Daar zit het geheim natuurlijk in, de sleutel om de deur van de toekomst mee te openen.

Boaz is één van de lossers. de man die ervoor kan zorgen dat het bezit van Elimelech, de gestorven man van Naomi, binnen de familie blijft. En dus binnen het volk van het verbond en niet ten prooi valt aan de eerste de beste opkoper. Boaz is de losser. Hij kan Elimelech aflossen, vervangen. Plaatsbekleder wordt ‘ie. Hij kan in plaats van Elimelech zorgen voor nageslacht.
We zitten midden in het bijbelse Israël, Gods proeftuin voor gerechtigheid; dan ben je nooit reddeloos verloren. Dit is waar Naomi haar geloof aan hecht. Hier staat ze voor.
Boaz is de losser en Naomi stuurt Ruth op hem af. En ze maakt dankbaar gebruik van wat ze allang heeft gezien en gevoeld: dat de vonk van liefde is overgesprongen tussen die twee. En wie weet, leidt dit wel tot een nakomeling, want een zoon is in het oude verbondsvolk een garantie voor toekomst.

En ja, het is gewaagd. Hoe zal Boaz reageren? Wijst hij Ruth af, dan is het helemaal gedaan. Maar daar denkt Naomi niet aan. Je moet ook wat aan het toeval overlaten!

En wat blijken zal, is dat Boaz zijn plicht kent. Zoals hij Ruth had laten aren lezen, zo verschaft hij haar en Naomi ook dit sociale recht van Israel. Hij zal de losser worden. (Er is sprake van nog een losser – maar hoe dat zit, komt volgende week aan de orde; dat laat ik nu nog even liggen.)
We kijken naar Boaz en Ruth op de dorsvloer. We zien een heel intieme passage. Onmiskenbaar met een erotische lading opgeschreven. De woorden die gekozen worden zijn wel heel omfloerst vertaald. Maar wie de oorspronkelijke tekst leest kan er niet om heen. Als er staat dat Ruth naderbij komt en aan het voeteneind het deken terugslaat, dan ligt in die woorden een verwijzing naar het ontbloten van de schaamdelen. Het gaat er heel fysiek aan toe. Ruth maakt zich aan Boaz bekend en nodigt hem uit: ‘Spreid uw vleugels uit over uw dienstmaagd’. Dat staat er oorspronkelijk, In onze vertaling is het veel te direct vertaald: wilt u mij bij u nemen. Neem: spreid uw vleugelen over mij uit. Dat is de bijbelse taal van Ezechiël die het heeft over het verbond van God met zijn volk. Waar God zegt: ‘Ik spreidde mijn vleugel over u uit en bedekte uw naaktheid. Ik ga een verbond met u aan’. Spreid uw vleugelen uit over uw dienstmaagd… dat is oeroude taal en tegelijk is daar niet veel fantasie voor nodig. Prachtige uitdrukking, die de toenadering tussen deze twee mensen fijnzinnig onder woorden brengt.

En gemeente, dan zien we hoe Ruth thuis komt in de vroege morgen. Boaz heeft haar voor de schande behoedt door haar voor het morgenlicht naar huis te laten gaan. Naomi is allang wakker, ze heeft de hele nacht geen oog dichtgedaan. En het eerste wat ze vraagt is, zoals in onze tekst staat: Hoe is het, mijn dochter, maar er staat: Wie ben je, mijn dochter. Naomi vraagt naar haar wezen. Ben je aangenomen of ben je afgestoten? Ben je die Moabitische gebleven, of ben je zijn bruid geworden? Ben je nog dezelfde die van huis ging naar de dorsvloer, of ben je zijn beminde geworden, de geloste? Wie ben je?

En dan vertelt Ruth het hele verhaal, van Boaz en hun bruidsnacht. Hoe Boaz haar in haar waarde liet, zich inhield, maar wel beloofde haar niet aan haar lot over te laten. En tenslotte zegt ze: O ja, ik kreeg ook nog zes maten gerst mee, want ik mocht niet met lege handen thuiskomen.

Zes maten gerst. Zes, dat is net geen zeven. Zes, is het getal van de zes dagen van de week, het gewone leven. Het is nog niet de zevende dag, de sabbatdag waarop alles en iedereen kan rusten. De rust waar Naomi en Ruth zo drukdoende mee waren. Zes maten gerst. Het graan, het zaad van de vruchtbaarheid, is deze nacht in Ruths schoot gevallen. De zevende maat is ophanden.

Naomi’s plan lijkt geslaagd. Ze kan een zucht van verlichting slaken. Blijf hier, zegt ze tegen Ruth. Ik weet zeker dat deze man niet zal rusten voordat hij de zaak geregeld heeft…. De zaak…. over zaken doen gaat het de volgende keer; eerst de zaken, dan het meisje.

Naomi kan gerust zijn.

Want, gemeente, alle dingen hebben tijd,
maar Gods liefde eeuwigheid.

Amen.

Overzicht preken

14-10-2018
'Laat de kinderen tot mij komen'
(Doopviering)


07-10-2018
Trouw

30-09-2018
Voor alle mensen van goede wil

23-09-2018
Omzien naar elkaar
(Gemeentezondag)


02-09-2018
Helder zicht

26-08-2018
Mee-eters

19-08-2018
Genezing doofstomme

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Dhr. J. van den Heuvel (scriba), email:

disclaimer | privacyverklaring