Protestantse Gemeente Odijk


Jona 2 en 3

Ds. K.F. Visser
01-07-2018

Lezing(en): Jona 2 en 3


Intro

Jona wordt in de bijbel genoemd als profeet. In 2 Koningen 14 wordt iemand genoemd met die naam Jona, de zoon van Amittai. Die Jona is profeet in de tijd van koning Jerobeam de Tweede. Van die koning wordt geen goed rapportcijfer gegeven. ‘Hij deed wat kwaad was in de ogen van de Heer’, staat er in de bijbel. En die Jona speelt daarin een bedenkelijke rol.
Israël is op dat moment in tweeën gedeeld en Jona voorziet hoe het Noordrijk zich zal uitbreiden ten koste andere volkeren en stammen. Deze Jona is nogal nationalistisch. Hij pleit voor zijn eigen volkstam. Deze geschiedenis speelt zich af zo rond 760 voor Christus.

Wij lezen het bijbelboek Jona, dat van veel latere datum is. Zo rond 300 voor Christus is het geschreven. Er zit viereneenhalve eeuw tussen. En misschien heeft de profeet uit de tijd van Jerobeam wel model gestaan voor deze Jona, maar dan om een andere boodschap mee uit te drukken. Dat nationalistische mannetje moet leren dat God er ook is voor de volkeren buiten de eigen kring, de gojim.

Dit maakt het lezen van dit bijbelboek extra spannend, vind ik. We kunnen twee dingen gaan zien. Hoe de wereld buiten God om meevalt, de mensen die niks hebben met de God van Israël toch het hart op de goede plaats hebben. En uiteindelijk dat Jona moet beseffen dat Gods trouw groter is dan die van hemzelf, van ons mensen in het algemeen.

Vorige week liet Jona het afweten. Hij vluchtte weg voor de Heer, hij wilde niet naar Nineve. En hij wordt varensgast op een bootje richting Tarsis. Onderweg stormt het en de scheepslui werpen Jona overboord in de hoop dat de storm gaat liggen. Dat helpt, al vinden ze het echt moeilijk. Ze hebben het hart op de goede plaats. Hun geweten spreekt.

Ondertussen weten ze niet dat Jona niet verdronken is, maar opgeslokt door een grote vis. En ja, in de buik van die vis, komt Jona tot inkeer. Hij is diep gezonken, maar weet nog wat bidden is. Hij roept God aan, uit de diepte.

Dat klinkt best gelovig, vroom, en zo kun je zijn gebed ook lezen, maar ergens in datzelfde gebed, kun je merken dat Jona het toch nog niet helemaal kwijt is. Diep in zijn ziel leeft toch nog dat idee dat hij eigenlijk net iets beter is dan die rare heidense scheepslui met hun volksgeloof. Hij kan het niet laten om in zijn gebed tegen God te zeggen: Ja, zie, die goddelozen vereren armzalige afgoden, ze verlaten U, God…, maar Jona, ben je dan vergeten wie ook al weer God verlaten had? Wat je zegt raakt kant noch wal! Wie had de benen genomen?

In de oorspronkelijk tekst staat het er dan heel krachtig. De vis is Jona spuugzat en kotst hem aan wal. De vrome profeet lag hem zwaar op de maag!

En als Jona zich eenmaal van het zeewier heeft ontdaan, gaat het daadwerkelijk op pad om te doen wat hij in eerste instantie had moeten doen. Hij gaat naar Nineve, de grote stad.





Gemeente van Christus,

Wat een vreemde vogel toch, die Jona. Zijn naam betekent duif. Hij had moeten vliegen om Nineve te redden, maar hij is aan het zwalken gegaan. Hij heeft zijn roeping in het water gegooid. Hij is aan lager wal geraakt. De vis heeft uit uitgespuugd… en met engelengeduld en hernieuwd trouw, richt God zich weer tot Jona. Ga naar Nineve, die grote stad….

Jona is langs af gekomen, moest direct naar de gevangenis. En daar is Jona min of meer tot zichzelf gekomen. In zijn privé kerkdienst heeft hij gebeden uit diepten van ellende. En God heeft hem een nieuwe kanskaart gegeven. Hij mag opnieuw beginnen. Wie weet, gaat het dit keer goed.

Opnieuw beginnen. Daar gaat het deze keer over. God wordt blijkbaar niet moe om met ons, onwillig slag volk, opnieuw te beginnen. Als het van kwaad tot erger is gegaan, geen land mee te bezeilen, geeft God niet op. Wat is dat toch in God? Wie is die God, onze God?
Met welk beeld van God leef je? Dat is voor nu even de vraag. Niemand heeft ooit God gezien, we zullen het dus moeten doen met wat de bijbel ons van God vertelt. Maar dan is het maar net waar je je oor te luisteren legt.

Als je geloof dat God groot en machtig is, als dat jouw beeld is van God, de almachtige, dan kun je zomaar op het verkeerde been worden gezet…. denk maar eens aan dat verhaal over Jezus die geen wonder kan verrichten in Nazareth omdat de mensen Hem met hun ongeloof in de weg staan. Hij blijkt onmachtig te kunnen zijn.

Maar omgekeerd. Als jouw beeld van God de liefde is, God is liefde, dan kun je ook op het verkeerde been worden gezet, want dan zijn al die verhalen waarin God zijn tegenstanders over de kling jaagt, Goliath om maar een voorbeeld te noemen, daar niet mee rijmen. Is God dan niet een en al liefde?

Dus zeg je: God is almachtig, dan kun je in de knoop komen. Hoe almachtig is Hij dan? U kent die meest indringende vraag wel: Waarom greep God dan niet in in Auschwitz?
Maar zeg je omgekeerd: God is enkel liefde, een en al goedheid… dan kan je ook vastlopen, want waarom is er dan toch al dat kwaad?

Gods almacht en Gods goedheid, die verschillende beelden voor God, ze lijken elkaar in de weg te zitten. Wie is toch onze God?

Jona dacht er het zijne over. Van meet af aan zag hij het niet zitten met de goedheid van God. Hij voelde het meteen al aan. God zal wel weer zijn hand over zijn hart strijken. Moet hij naar Nineve om ze de wacht aan te zeggen, ziet hij de bui al hangen… die milde bui van Gods goedheid. Jona zag liever een God die er de zweep over had gelegd. Dat was zijn strenge,, consequente beeld van God. Zo had het gemoeten, vond Jona. Maar zo gaat het niet.

Jona loopt Nineve binnen, die grote stad. …

In het vroege voorjaar ben ik in Leiden geweest. In het Rijksmuseum voor Oudheden. Daar was toen een speciale tentoonstelling ingericht over NINEVEH. Prachtige tentoonstelling, die ik bezocht ter voorbereiding op deze prekenserie.
Er blijken nog heel wat archeologievondsten te zijn van het oude Nineve – het huidige Mosul in Noord Irak. Een geweldig grote en rijke stad voor die tijd. het was trouwens heel bijzonder dat er een grote vitrine was ingericht over ons profetenverhaal. Een aparte hoek die aandacht besteedde aan het bijbelverhaal over Jona.

Nineve was een immens grote stad. In het bijbelverhaal wordt verteld dat het drie dagen kost om er doorheen te lopen. Dat is misschien wat overdreven, maar de symboliek die uit dat getal spreekt, is duidelijk. Een imposante stad was het.

En Jona begint te lopen… hij loopt niet over van enthousiasme, dat hadden we ondertussen ook al niet verwacht. Hij bralt zijn boodschap over straat, bars en zakelijk: Ondergang! Zonder pardon! Nog veertig dagen, dan is het einde oefening!

Maar wij zien de schrijver knipogen naar ons als lezer…. Nu komt het, let op, het onverwachte.

Jona is net één dag onderweg… het hadden er drie moeten zijn….maar een dag is blijkbaar al genoeg… als een lopend vuurtje gaat zijn boodschap voor hem uit. Zonder het te willen heeft Jona met een kromme stok een rechte slag geslagen. Zijn boodschap wordt verstaan. En Hoe!

Waar Jona zelf drie dagen en drie nachten voor nodig had om tot een ander inzicht te komen, heeft Nineve aan één moment genoeg.

Wat een succes. Dat mocht je willen als dominee! Eén preek, wat zeg ik, één zin en iedereen bekeert zich tot de God die je wilt dienen.

Het gebeurt hier allemaal tegen Jona’s wil en dank. Nog eerder gaat een kameel door het oog van de naald, dan dat de anti-profeet Jona zich bekeert…

Nineve draait om als een blad aan een boom. Ze hebben tegen elkaar gezegd: Ja, als we zo doorgaan, gaat het van kwaad tot erger. Het moet anders, het kan anders. Geweld, onrecht, het hoorde er al die tijd er min of meer gewoon bij, vonden ze, dachten ze… maar er is maar een klein vonkje nodig, een enkel woord dat tot een nieuw inzicht kan leiden. Hoe is het mogelijk! Wie weet kunnen we het noodlot nog keren. Wie weet zal God zijn boosheid tegen ons laten varen? Wie weet.

En op de een of andere manier komt de boze machine tot stilstand. Het kwaad, het onrecht… op z’n Hebreeuws de Chamas … de chamasbeweging wordt ontbonden. Het kan blijkbaar wel. Het kan zonder geweld en onrecht…. leven zoals God dat wil.

Dat is wat dit wonderlijke bijbelboek Jona ons laat zien. Het kan zonder bruut geweld, zonder criminaliteit, zonder corruptie. Leven, samenleven, dat kan ook in harmonie. Mensen kunnen ophouden met hun kwalijke praktijken. Dat lijkt uitgesloten, maar het kan. Mensen kunnen tot andere, nieuwe, geweldloze inzichten komen. Soms is er niet eens zoveel voor nodig.
De gaskraan kan ook dicht.
Er kan ook overeenstemming komen over de migratiestromen.
Er kan ook eenstemmig een klimaatwet worden ondertekend.
Het lijkt allemaal onhaalbaar, en hoe vaak wordt er roet in het eten gegooid, maar we mogen ons geloof niet verliezen!

God kan het zelfs doen met een barse kreet van een mislukte profeet.

En, o, laten we de lijn gerust maar doortrekken. Een dag is genoeg voor een stad van wel drie dagreizen groot.
Eén onwillige profeet voor een stad van 120.000 mensen.
Eén Mens voor de afrekening van het kwaad… en dan zijn we in het Nieuwe Testament terecht gekomen, bij die ene Mens, Jezus van Nazareth, die op zichzelf wijst en zegt: Meer dan Jona is hier!

Want weet u wat zo bijzonder is, hier in Jona 3? Dat niet alleen een volk zich bekeert, maar dat het ook God is die zich bekeert!
God keert zich weer toe naar dit volk. Want God doet het goede dat heeft beloofd altijd, maar doet het kwade dat Hij heeft aangezegd lang niet altijd. Psalm 103: ‘Niet eindeloos blijft God twisten, niet eeuwig duurt zijn toorn. Zover het oosten is van het westen, zover heeft Hij onze zonden van ons verwijderd’.

Wat is dat in God? Kan God spijt hebben van een eerder genomen besluit? Ja, dat is het bijzondere. In tal van bijbelverhalen en verzen kunnen we lezen hoe God spijt heeft van een voorgenomen besluit tot straf of vernietiging. Ja, er zijn verhalen waarin God zijn boosheid ferm tot uitdrukking brengt, maar de teksten waarin God berouw heeft, zijn veruit in de meerderheid in de bijbel. In Deuteronomium, 1 Samuel, 1 Kronieken, in menige psalm, in Jeremia op verschillende plaatsen, in Joël, in Amos. God is blijkbaar niet zo akelig consequent als mensen kunnen zijn. God kan veranderen.

God is niet enkel almachtig. In dat geloof kun je vastlopen. God is liefde, ja, maar ook daarin kun je Hem niet helemaal vatten. God is de God van de geschiedenis. God wil zich inlaten met jouw en mijn leven. Hij trekt met je mee. Geen starre, onbewogen godheid, maar de levende God, de ruimhartige God. God, die zijn dreiging kan omzetten in zegen. Die zijn trouw laat zegevieren. Hij wiens naam is: Ik zal er zijn voor jou!

‘Toen God zag wat zij deden, hoe ze zich bekerden van hun boze weg, berouwde het God over het kwaad dat Hij gedreigd had hun te zullen aandoen. En Hij deed het niet!
Nineve gaat vrijuit. God kent berouw.

En dat maakt indruk op mij. En wie weet kan dat soms ook voor mij, voor ons, een nieuw begin betekenen.

Ik denk aan twee voorbeelden.
We kennen al vele jaren in ons land de discussie over zwaardere straffen. En ja, gevoelens van vergelding en wraak, van genoegdoening zijn er, zijn volstrekt legitiem. Het zal jouw kind maar zijn, die iets wordt aangedaan…., maar we weten ook dat van uitsluitend gevangenisstraf een mens niet echt opknapt. Er zal altijd meer moeten gebeuren. Wat een nabestaande helpt is berouw van de dader… en soms worden daders eerder tot berouw gebracht met hulp dan zonder hulp.

Of een ander voorbeeld, uit de medische wereld. Mensen die geconfronteerd worden met medische missers, onherstelbare fouten van een dokter. Mensen die dit meemaken zeggen vaak: had de dokter maar een keer zijn excuus gemaakt, eerlijk gezegd dat hij een fout heeft gemaakt… had hij maar een laten blijken dat hij het er moeilijk mee heeft … dan kunnen we verder met ons verdriet, met onze woede, met ons gemis….
Het leed van ieder slachtoffer wordt zwaarder naar mate berouw van de dader uitblijft.

Wie weet, zeiden de Nineveërs. Hun geweten was gaan spreken. En God neemt zijn dreiging terug.

Gods berouw wijst vooruit naar dat woord van Jezus aan het kruis: Vader, vergeef het hun want ze weten niet wat ze doen. Zo werd Zijn dood ons leven!

En Jona ondertussen? Zal hij blij zijn dat een grote stad niet ten onder gaat? Mensen gered? Bereid Jona een feest voor? Wordt vervolgd…

Amen.

Overzicht preken

02-09-2018
Helder zicht

26-08-2018
Mee-eters

19-08-2018
Genezing doofstomme

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Mw. P. Beumer-de Gier (scriba), email:

disclaimer