Protestantse Gemeente Odijk


Rijke man en arme Lazarus

Ds. K.F. Visser
18-06-2017

Lezing(en): Lucas 16 vers 19-31


Gemeente van Christus,

In het tafelgebed van Huub Oosterhuis, ‘Gij die weet’, staan een paar zinnen die bij mij boven komen nu ik dit evangelie met u lees:

Gij die weet wat in mensen omgaat
aan hoop en twijfel,
domheid, drift, plezier, onzekerheid…
Gij toetst ons hart
en Gij zijt groter dan ons hart.
Maar nooit heeft iemand U gezien.
En niemand die de dood is ingegaan,
keerde ooit terug
om ons van U te groeten.

Het is die rijke man uit de gelijkenis, die zo iets zegt. Hij roept Vader Abraham aan, de vader van alle gelovigen, hij zegt: ‘… als iemand van de doden naar mijn broers zou gaan, dan zullen ze tot inkeer komen’.

Ja, kwam er nou maar eens iemand terug, van bij de doden vandaan om te vertellen hoe het zit, met God en met de hemel of de hel, met rijk en arm, die onoverbrugbare kloof.

Kwam er nou maar eens iemand terug, dan zouden we het voor altijd weten of het waar is, of het klopt waar wij geloof aan hechten. Dan zouden we het zeker weten, en wij niet alleen, maar alle anderen ook… of misschien toch ook weer niet, want dan zouden we zo iemand wel moeten geloven op zijn woord.

Dit evangelie, gemeente, raakt aan de meest fundamentele vragen van ons geloof. De opmerking van de rijke man kan met recht een moderne opmerking worden genoemd. Die pure twijfel.
We hebben ons leven lang gehoord over God en over Jezus, alle bijbelse verhalen, we hebben leren bidden en zingen, we zijn er mee vertrouwd geraakt, we zijn er in thuis, het is niet zomaar een deel van ons leven, het is ons leven….., als wij er nou ook nog eens met ons moderne verstand bij zouden kunnen. Dat we het dan zeker zouden weten. Dat we niet meer hoeven twijfelen. Dat we gerust kunnen zijn, dat wat we altijd hebben geloofd, ook aan een echte werkelijkheid beantwoordt. Dat het ging onzin was, niet verzonnen of bedacht, niet gefantaseerd of geconstrueerd, maar echt, reëel, puur en nooit meer voor tweeërlei uitleg vatbaar.

Gemeente, graag neem ik u voor even mee naar het evangelie van Lucas, die het zo vaak heeft over rijk en arm. Lucas, die gevoelig is voor die gelijkenis van Jezus.
Alleen Lucas heeft deze bijzondere gelijkenis in zijn evangelie opgenomen. Een levendig, beeldrijk verhaal met een indringende boodschap, een gewetensappèl.

Er was een rijke man. De rijke gaat voorop. De rijke kan haantje de voorste zijn. Voor geld is alles te koop en wie het breed heeft, laat het breed hangen. Hij loopt erbij in mooie kleren en elke dag zet hij de bloemetjes buiten. Het lijkt heel wat. Maar in de gelijkenis zijn het toch maar die twee aanduidingen die voor de rijke man gereserveerd worden: over zijn kleding en over dat feestvieren.
Voor de arme man gebruikt Lucas een hele reeks van woorden. de arme man is bedelaar, zit vol met zweren, ligt terneer, heeft honger, en zelfs de honden maken zijn lijden ondraaglijk.

Maar wat nog het meest opvalt, hét verschil tussen de arme en de rijke man, is dat de rijke man geen naam heeft en de arme wel.
De rijke man is anoniem. Hij is een ‘nobody’. Dat valt op. In het rijke Westen van onze wereld, is de rijke meestal degene die naam gemaakt heeft, maar in de taal van de bijbel is dat bepaald niet zo.
In de gelijkenis heeft alleen de arme man een naam: Lazarus, God is mijn behoud, betekent die naam.

Deze gelijkenis zet dus meteen de wereld op zijn kop. Armen zijn bij ons vaak anoniem. Zij lijden stille armoede. En wereldwijd gaat het om een onafzienbare, naamloze massa mensen. Hier niet.

Wie is die rijke? Wie is die arme? Lucas, die als geen andere evangelist schrijft over de kloof tussen arm en rijk, ziet in de arme man altijd de gestalte van de dienstknecht, de Messias, de gezondene van God.

Dat valt ook te herkennen aan de manier waarop Lucas dit verhaal vertelt. In de oorspronkelijke taal begint de gelijkenis met: ‘En het geschiedde’.. zo werd het in de vorige bijbelvertaling nog weergegeven. Die woorden markeren altijd de overgang naar het ingrijpen van God. ‘En het geschiedde’ dat de bedelaar stierf. Nu gaat God zich ermee bemoeien! Let op! Nu gaat er iets veranderen!

Dat staat er zo niet bij de rijke. Ja, Jezus vertelt ook dat de rijke man sterft, maar zonder dan ‘en het geschiedde’. De rijke sterft in de zin van: Hij is er geweest. De arme Lazarus sterft en wordt door engelen weggedragen ‘in paradisum’, om aan Abrahams hart te rusten, in de schoot van de vader van alle gelovigen.

De rijke sterft en wordt begraven, hij komt in de onderwereld terecht, misschien wel in een praalgraf, maar het is zo koud als steen. De arme sterft en mag aanliggen op een ereplaats. Hij mag zomaar tegen Abraham aanleunen.

Zo presenteert Jezus rijk en arm, hoe ze leefden en hoe ze stierven. Met opzet heel erg zwart-wit. Het is de economie van het evangelie. Politiek in de kerk. Godsdienst en politiek.
En maar al te vaak vindt de politiek dat de godsdienst zich niet met het landsbestuur moet bemoeien. Het moet strikt gescheiden blijven. Maar hoeveel godsdienstige conflicten gaan in wezen niet over de kloof tussen arm en rijk? De gelijkenis is akelig actueel. Wat moet er toch gebeuren, willen rijken zich bekeren?

In de gelijkenis verplaatst Jezus de scène naar een heel ander decor. Het gaat over de hemel en de hel. Hier moeten we trouwens niet al te gauw allerlei conclusies aan verbinden. Het is gelijkenis, een karikatuur.
Hel en hemel worden te hulp geroepen om aan de rijke met zijn hemelse bestaan op aarde te laten zien in wat voor hel hij de arme op aarde heeft laten liggen. En hoe God de rollen omkeert.

De rijke man gaat eindelijk zien hoe het ervoor staat. Maar het is te laat. Had hij bij leven zijn ogen opgeslagen, dan had hij de hel kunnen zien waarin de arme Lazarus moest leven. Nu ziet hij de hemel, maar op een onoverbrugbare afstand. Hij staat aan de verkeerde kant van de kloof. De rijke slaat zijn ogen op, dat wil zeggen: nu pas is hij met ontferming bewogen.
Nu pas ziet hij wie de arme is. Nu pas blijkt dat de rijke man wel degelijk de naam kende van de arme man. Nu pas, maar het is te laat.

En nu wil hij dat Lazarus naar hem wordt gestuurd.
En dat terwijl hij tijdens zijn leven bij wijze van spreken dagelijks over hem struikelde. Nu moet Lazarus een gezondene worden, boodschapper namens God, met die naam: God is mijn behoud. Nu pas ziet de rijke in, dat in die ander het gelaat van God naar hem was toegewend. De rijke komt tot het besef dat hij de arme aan zijn lot heeft overgelaten. Nu pas toont hij bezorgdheid. Voor het eerst is hij bezorgd over zijn broers. Hij wil niet dat hen hetzelfde overkomt.

Maar dan haalt Abraham met felle woorden uit: ‘Ja, maar ze hebben Mozes toch en de profeten! Ze kunnen toch weten hoe Gods voorkeur ligt?!’

Het moet de rijke niet verbazen als de armsten van de wereld, die nog over voldoende kracht beschikken, alles in het werk stellen om hun dringende levensbehoeften – veiligheid, voedsel en werk - bij de rijken te halen. Als het moet op gammele bootjes naar het rijke Westen…..

En nog eens dringt de rijke er bij Abraham op aan: Vader Abraham.., maar als iemand van de doden naar hen toe komt, zullen ze tot inkeer komen!
Maar Abraham zegt tenslotte: ‘Als ze niet naar Mozes en de profeten luisteren, zullen ze zich ook niet laten overtuigen als er iemand uit de dood opstaat’.

Mozes en de profeten! Zeg maar, het Oude Testament, dat oerverbond van God met de mensen. Waarin alles van het leven in het juiste perspectief wordt geplaatst. Hoe het zit met recht en gerechtigheid, met ontferming en barmhartigheid, hoe de verhouding ligt tussen menselijkheid en Gods heiligheid. Hoe de mens moet leven naar het beeld van God.

‘Heb God lief bovenal en de naaste als jezelf’. Dat is de kern. Dat is de hele bijbelse boodschap teruggebracht tot de kern, het kloppend hart van de Thora en de Profeten. De naaste herkennen. Aankijken. Het hart lezen en je afvragen wat die ander nodig heeft.
Wie dat negeert, wie alleen maar met zichzelf bezig is, die gelooft nooit een woord van wat God tot ons te zeggen heeft.

Weten dat God van ons gehoorzaamheid verwacht – het horen van Zijn Woord – en ernaar leven, dat is zo belangrijk dat het met recht een zaak van leven of dood genoemd kan worden. We kunnen het weten!

Zou het helpen als iemand bij God vandaan terug zou keren naar de aarde om ons van Hem te groeten? Zou het helpen als iemand terugkwam uit de hemel, desnoods uit de hel, om te vertellen dat het allemaal waar is en dat we ons nodig moeten omkeren naar God en onze naaste? Zouden we dan zekerheid hebben? Zouden we dan ons geloof niet langer uitstellen?
Of laten we ons dan in wezen door angst leiden? We hebben toch naasten om ons heen? We zien toch hoe die er soms aan toe zijn? En we zijn toch soms zelf een mens in nood? We verlangen toch ook zelf zo vaak dat iemand ons werkelijk ziet en mededogen heeft? Geloven we dat dan wel?

Nee, niemand heeft ooit God gezien. Niemand is er die uit de dood is teruggekeerd om ons van God te groeten. Hoe we dan weten dat God bestaat, dat Hij er is voor ons?
In dat tafelgebed van Oosterhuis waar ik mee begon, wordt het eenvoudig zo gezegd: ‘Soms herinneren wij ons een Naam, Jezus van Nazareth. In Hem is het voorgoed aan het licht gekomen dat God bestaat. Hij was, zoals wij zouden willen zijn, een mens van God, een vriend, een licht, een herder. Die door de dood is heengegaan, en leeft bij God en ons in leven houdt’.

Gemeente, is de kern van naastenliefde niet dat wij onszelf gezien weten en aanvaard voelen? Is dit wat geloven betekent, met de woorden van dat lied dat we nu gaan zingen (Lied 426):

‘God zal je hoeden,
Christus je voeden.
Hij schenkt je warmte,
geneest en omarmt je,
vriend in het duister
en gids naar het licht.

Wie daar ja op zegt, kijkt als vanzelf naar wie er voor zijn voeten ligt. Want God is mijn behoud, en dan ook van jou.

Amen.

Overzicht preken

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Mw. P. Beumer-de Gier (scriba), email:

disclaimer