Protestantse Gemeente Odijk


Ruth 2

Ds. K.F. Visser
14-05-2017

Lezing(en): Ruth 2


Gemeente van Christus,

‘Noem mij maar Mara’, had Naomi gezegd tegen haar oude bekenden in Bethlehem. ‘Noem mij niet meer Naomi, noem mij Mara, want ik voel me zo bitter, bitter behandeld door de Almachtige. Zoals ik er nu aan toe ben, daarvoor moet je niet bij mij zijn, maar bij de Almachtige! Bitter, zo klinkt het allemaal. Vreselijk is het.

Kan iemand dat echt zo beleven? Dat je bij tegenslag het gevoel hebt dat God zich tegen jou keert. Dat God boos op je is. Dat God jou misschien wel een lesje wil leren. Dat God je als het ware wil stil zetten, wil laten nadenken over hoe je leeft en of dat wel in overeenstemming is met Zijn wil? God doet jou dit aan, en het is aan jou om daar lering uit te trekken.

Mara. Naomi zet er een streep onder. Diep teleurgesteld is ze. Is dit het nou? Is dit nou haar lot? Ze ging op hoop van zegen, en moet je nou eens zien.

Naomi lijkt op Israel. Naomi staat model voor Israel in de woestijn. Vol goede hoop vertrokken uit Egypte. Nu zijn we vrij! Eindelijk vrij! En Mozes had zo stoer gezongen: Leger en wagens stortte God in zee! Maar ze zijn nog geen drie dagen verder – brandend zand en nergens water – en ze komen aan in - jawel! – ze komen aan in Mara! Bitter is het water dat ze aantreffen. Bitter is het leven! Hoezo gaat God met hen mee en voor hen uit…! Waren ze maar niet gegaan. Want je weet wat je hebt, en niet wat je krijgt.

Mara. Maar is het u wel eens opgevallen dat niemand Naomi ooit zo heeft genoemd. Niemand heeft haar aangesproken met die zelfgekozen naam. Niet riep: Dag Mara! Naomi is en blijft de vrouw die ze is. Voor de schrijver van het bijbelboek Ruth, voor de vrouwen van Bethlehem, voor Naomi’s vriendinnen, voor Boaz en zijn knechten, voor Ruth en ook voor God blijft Naomi de lieflijke, dat waardevolle mensenkind van God.

En gelukkig maar, ontdekt ze dat uiteindelijk zelf ook. Gaandeweg, door de dingen van het gewone leven heen. Naomi zal ontdekken dat God haar niet aan haar lot overlaat. Ze zal ontdekken hoe God zich juist haar lot aantrekt. Ze ontdekt het door de dingen heen van het gewone leven.

Het ligt er niet duimendik bovenop. Ze ziet het niet als bij toverslag. Daarvoor is haar gewone leven veel te weerbarstig.

En geldt dat ook misschien voor ons? Het geloof ligt niet zomaar voor het oprapen. Eerder zijn er zoveel dingen, die er tegen pleiten. Niet de liefde voert de boventoon, maar het geweld. Niet het vertrouwen, maar eerder de argwaan. Niet de rust, maar de verwarring.
Onze menselijke ervaring is niet zomaar aangelegd op God. God maakt zich niet zomaar als vanzelf één, twee, drie aan jou bekend. Was het maar waar. En dan nog, wat de één herkent als de hand van God in het eigen bestaan, kan de ander helemaal anders ervaren, eigen verdienste misschien of puur toeval. Ervaringen van God zijn niet zo gemakkelijk overdraagbaar, kunnen we elkaar niet opleggen.

Ik vind het daarom van groot belang om er op te letten dat het bijbelboek Ruth van meet af aan geschreven is vanuit heel persoonlijke, menselijke ervaringen. Hoe zij het gaan ontdekken. En dat het niet eenvoudig is, zo klip en klaar hoe God zich aan jou laat zien. God is eerder verborgen aanwezig.

Dat lees ik in het hoofdstuk van vandaag, Ruth 2. Ruth, staat er in vers 3, Ruth ging heen naar het land om aren te lezen, achter de maaiers aan. Het toeval wilde dat de akker waar ze kwam van Boaz was. Dat staat er: Toevallig kwam ze op het land van Boaz.
Ja, voor wie de afloop kent, die kan zeggen: Zie je wel, het heeft zo moeten wezen! Maar het staat er niet. Voor wie de afloop kent, had de schrijver net zo goed kunnen schrijven: ‘En de Heer leidde Ruth naar het land van Boaz’. Maar dat staat er niet.

Toevallig, staat er. Uitgerekend hier wordt over de leiding van God gezwegen. De verteller wil ons behoedzaam maken om al te direct over Gods leiding te spreken. Het is allemaal niet zo duidelijk nog. Deze bijbelse geschiedenis volgt de menselijke ervaring op de voet. De verteller laat het geheim van God aan het toeval over. Ruth, dit lieve bijbelboek, is toch geen suikerzoet romannetje uit de Boeketreeks. Want dat Ruth toevallig op het land van Boaz komt, wil nog helemaal niet zeggen dat nu de goede afloop verzekerd is.

Voor Ruth is Boaz gewoon een van de vele herenboeren, grootgrondbezitter. En zij is maar een Moabitische, een illegaal zonder werkvergunning, die aan de kost moet zien te komen in een land dat geen goed woord over heeft voor wie uit Moab komt.

Het volk van Moab had indertijd Israel de doortocht geweigerd. Ze had Israel zelfs water en brood geweigerd. Ruth moet met de nek zijn nagekeken, toen ze zomaar opeens opdook achter de maaiers. Ruth, een arenlezende armoedzaaister, gastarbeider die steun trekt. Kruipend moet zij zien hoe ze aan het broodnodige voedsel komt. Zie maar ‘es hoe je dat overleeft.

En als ik het zo zeg, komt het ineens heel dichtbij. Het vraagstuk van de asielzoekers en de illegaliteit. Of dat niemand toch voor z’n plezier een sociale uitkering moet aanvragen, alle verhalen over misbruik ten spijt.

Het bijbelboek Ruth, lijkt mij, is het bijbelboek dat bij uitstek oproept om te zorgen voor een diaconaal beleid. Ruth, zeker hier in hoofdstuk 2, en zeker gekeken naar die Boaz, toont de diaconie in praktijk.

Bij toeval komt Ruth bij Boaz terecht. En God? Staat God er dan helemaal buiten? Wie het leest bespeurt hoe God langs de omweg van Boaz binnen komt. Hoe God binnenkomt in de persoon van Boaz. Geheel onverwacht, uit onverwachte hoek. En Boaz, die naam, betekent: In wie sterkte is!
Boaz is de eerste in dit prachtige bijbelboek, die als eerste de naam van God gebruikt, maar dan wel op de manier zoals Mozes het had gehoord bij het brandende braambos: Jahweh! Ik ben die Ik ben, Ik zal er zijn voor jou. Die Godsnaam, die getuigt van ontferming en barmhartigheid. De God die met je meetrekt door het leven. De God met wie je een verbond aangaat, en Hij met jou!
Boaz is de eerste in het hele bijbelboek die deze Godsnaam gebruikt: Jahweh! En Hij brengt God ter sprake in de manier waarop hij met zijn personeel omgaat! Boaz schrijdt als het ware als een priester over het land. Hij groet de mensen met Gods zegen: de Heer is met je! En de mensen begroeten hem: De Heer zegene u.
Zo komt God naar binnen, zo komt God ter sprake, met votum en groet. Dit is de liturgie op het land! God en het gewone leven en Hij doortrekt dat heel gewone bestaan. Hij is op ons betrokken. Hij trekt het zich aan.

En het oog van Boaz valt op Ruth. En ja, niet te ontkennen valt dat Boaz een oogje heeft op Ruth. Boer zoekt vrouw is er niks bij. En waar liefde woont, gebiedt de Heer zijn zegen, leven tot in eeuwigheid.

Ruth de slavin wordt de eregast van Boaz, de rollen worden omgekeerd. Dit lijkt op de lofzang van Maria, nadat ze heeft gehoord dat zij de moeder van Jezus zal worden. Dit is het Magnificat. God heeft de eenvoudige verhoogd, de hongerige heeft Hij met goederen vervuld.

Maar dan wel zo dat die eenvoudige, die hongerige in haar waarde wordt gelaten. Ruth is geen stuiverroman. Boaz had haar zeker meteen zoveel kunnen geven als hij had, maar zo doet hij het niet. Er valt veel van te leren, van deze diaken Boaz.
Het zou voor hem, rijke sjeik, een koud kunstje zijn geweest om te zeggen: Ik zal jou, Ruth, een fijn goed doen. Hier heb je geld en koren, zeg het maar. Je hoeft niet als een bedelares aren te lezen op het land. Hier heb je het zomaar cadeau. Ach, een paar schoven minder, dat voel ik toch niet. Ik heb meer dan genoeg. Nee, Boaz laat Ruth in haar waarde, respecteert haar zelfrespect.
Hij wil wel zorgen voor brood. Maar hij wil Ruth bewaren voor het idee dat ze genadebrood moet eten, dat ze afhankelijk is van zijn liefdadigheid.

Daarom fluistert hij achter haar rug zijn mensen in dat ze wat extra;s moeten laten liggen.
Doe haar goed, zegt hij, maar geef haar niet het gevoel dat haar goed wordt gedaan. Boaz helpt Ruth om zichzelf te helpen. Hij helpt haar zonder haar te vernederen. Hij zet haar op haar eigen benen, in haar kracht. Hij verhoogt haar zonder dat zij op hem moet leunen.
Het motto van diaconaal handelen is: zo helpen dat de ander zichzelf kan helpen.

Dit is geen liefdadigheid, dit is liefde. Dit is diaconie in praktijk. Dit is het Koninkrijk in het klein. Hier en zo krijgt het handen en voeten. Boaz laat zien hoe hij de leiding van God in zijn leven verstaat. Boaz zegt niet tegen Ruth: Wat goed dat je bij mij je toevlucht hebt gezocht. Boaz zegt het heel precies: Moge de Heer je rijkelijk belonen, de Heer, de God van Israël onder wiens vleugels jij bent komen schuilen. Hij klopt niet zichzelf op de borst. Hij weet zich een instrument van God, een ambassadeur van het beste dat Israel te bieden heeft, te verwijzen naar de God van het verbond!

Gemeente, wij mensen zoeken naar God in ons leven en of God er wel voor ons is. We willen best geloven in God, als Hij zich tenminste ook aan ons wil laten zien. Dat zou immers houvast geven. Dan zouden we zeker weten dat we niet voor niks bidden, niet voor niks naar de kerk gaan. We zoeken bevestiging, terwijl we het vaak niet vinden.

Ik herken dat in de psalm die we hebben gezongen, psalm 57. Die gaat over die paradoxale ervaring, die dubbele ervaring. Aan de ene kant wordt gejuicht, vol geloof: Uw gunst en trouw zijn hemelhoog! Het is een belijdenis van jewelste!
Maar het lied begint met een dubbele oproep aan God, een hartstochtelijke hartenkreet: Wees mij genadig, Heer, wees mij genadig!
Want zo is het gewone leven maar al te vaak. Een roepen om recht, een zoeken naar genade, het niet kunnen vinden, overhoop liggen met God.
En dan moet er iemand zijn, die zich over ons heen buigt en het ons laat zien: Hij is nabij! Wees gerust! Houd moed!

Hier in Ruth 2 is het Naomi, die het ontdekt. Als Naomi het relaas van Ruth heeft aangehoord, dan gaat ze het zien. Voor het eerst zegt ze het zelf: Gezegend zij Boaz door de Heer, door Jahweh! Hij die r zijn zal, zoals Hij is, de Betrouwbare -, die zijn goedheid niet heeft onttrokken aan de levenden noch aan de doden.
En ja, ze ontdekt ook nog wat anders. Ze ontdekt ook dat Boaz nog verre familie is, maar dat komt pas later echt aan de orde. Dat Boaz misschien nog wel meer voor Ruth kan betekenen, dat komt pas in Ruth hoofdstuk 3 – volgende week.

En misschien werkt het wel zo. Dat iemand anders het voor jou kan zien, dat iemand anders wel de knoop in je ziel kan ontwarren, dat iemand anders dan jijzelf een beetje doorzicht geeft, van hoop durft spreken, waar je het zelf nog niet ziet.

De schrijver van deze bijbelse novelle laat, net als in hoofdstuk 1, heel subtiel aan het slot iets zien van die hoop. Opnieuw is er sprake van een oogst. Hoofdstuk 1 was het de gersteoogst. dat is in Israël met Pasen het geval. Hier aan het slot van hoofdstuk 2 is het de tarweoogst en dat is met het Joodse Pinksterfeest. Alle volkeren worden bij het heil van God betrokken, wil Pinksteren zeggen. Ook Ruth hoort daarbij! Geen wonder dat dit bijbelboek Ruth steevast in de synagoge wordt gelezen met Pinksteren.

Ruth gaat als het ware van Pasen naar Pinksteren en wij volgen haar. Ze gaat het onbekende avontuur aan, op hoop van zegen.

En God? God gaat zijn onbekende gang vol donkere majesteit.
Daarom: wordt vervolgd!

Amen.

Overzicht preken

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Mw. P. Beumer-de Gier (scriba), email:

disclaimer