Protestantse Gemeente Odijk


De dienstbare kerk

Ds. K.F. Visser
09-12-2018 | Tweede advent

Lezing(en): Lucas 1: 26-38


Gemeente van Christus,

Vanmorgen gaat het over Maria, over de maagd Maria. ‘Ik geloof in Jezus Christus, Gods eniggeboren Zoon, onze Heer, die ontvangen is van de heilige Geest, geboren uit de maagd Maria’. Zo belijden we dat met die tekst uit de begintijd van het Christendom.

En er is vanaf die tijd een waar volksgeloof ontstaan rondom Maria, een hele Maria-devotie, een verering die in de Rooms-katholieke kerk wereldwijd breed gedragen werd en wordt.

Maria wordt gezien als tegenbeeld van Eva, de oorspronkelijke vrouw. Eva is de verleidster. De vrouw die de man tot zonde verleidt door de duivelse slang te gehoorzamen. Eva ging Adam vóór in de zondeval. Eva, die zelf geschapen was uit de man, tegennatuurlijk dus, want een man kan geen schepsel baren. Eva staat daarmee haaks op het beeld van Maria, die een Kind baart zonder toedoen van een man. Het beeld dat van Maria is ontstaan, is daarom het volstrekt tegenovergestelde.
Maria wordt al in het jaar 431 door een bisschoppenvergadering in Efeze in een dogma uitgeroepen tot ‘Moeder Gods’, want als zij Jezus heeft gebaard en Jezus is één gestalte van de drie-eenheid, gestalten die aan elkaar gelijk zijn, dan is die conclusie gauw getrokken. Als Jezus God is, is Maria de moeder van God.
En het ging nog verder in deze leer over Maria.
Maria werd de middelares genoemd, medeverlosseres zelfs, bemiddelares van het heil.
Zij staat nog dichter bij de gelovige mens dan Jezus. Jezus is Zoon van mensen en Zoon van God, beide. Maria is er uitsluitend voor de mensen.

Het is een vroomheid die ver uitgaat boven het bijbelse getuigenis. Het rijke Roomse leven kende haast geen grenzen in haar verering van Maria. Uiteindelijk wordt in 1951 van Maria gezegd dat zij zelfs zonder zonden werd geboren – het dogma van haar eigen onbevlekte ontvangenis. En ook dat zij, toen zij stierf, in de hemel werd opgenomen. De RK-kerk in Houten en in Werkhoven heet zo: ‘Onze lieve vrouwe ten hemelopneming’.

Gemeente, het gaat over Maria, maar het gaat ook over ons vanmorgen.
Het gaat erom dat we zien hoe aan Maria de mooiste kwaliteiten worden toegedicht, omdat zij de moeder van Jezus werd, zonder omgang te hebben met een man. Want dat is wat de bijbel duidelijk wil maken. Maria ontvangt het draagmoederschap. Er komt geen man aan te pas, want - stel je voor -dan is Jezus toch één van ons schepselen, in zonde ontvangen en geboren… en dat kan niet bij Jezus. Hij moet wel bij God vandaan komen.
Dat is wat Lucas tot uitdrukking wil brengen met zijn evangelie.

Het is mooi om te zien hoe in de loop van de geschiedenis met dit gegeven is omgegaan.
Op een Middeleeuws schilderij over de geboorteaankondiging van Jezus door de engel Gabriël is een duif te zien. Die vliegt door een open raam naar binnen en rechtstreeks naar en in het oor van Maria. De suggestie is duidelijk. Maria wordt bevrucht door de duif via haar oor. De duif staat in de bijbel symbool voor de heilige Geest. Dat staat zo in Lucas 9 bijvoorbeeld, als Jezus wordt gedoopt. Dan is er die duif die op Hem neerdaalt,
de Geest in de gedaante van een duif. En omdat Maria zelf zegt: ‘Mij geschiede naar uw Woord’, ‘Laat er met mij gebeuren wat u hebt gezegd’, moet het wel zo zijn in die Middeleeuwse voorstelling dat de duif Maria bevrucht via haar gehoorgang.

Mooier kan het haast niet worden uitgebeeld. Om maar aan te geven dat Jezus van boven komt, en niet van beneden. Dat Jezus die gans Andere is. Hij is weliswaar het kind van Maria en Jozef, maar Hij is bovenal Kind van God, heilig Kind, Zoon van God…

Om maar aan te geven wat we kunnen verstaan onder een maagdelijke geboorte. Dat niemand zich zal verstrikken in een biologische verkenning van eventuele uitzonderingen op het gebied van de conceptie… daar is de bijbel geenszins in geïnteresseerd.
‘Nu zijt wellekome, Jesu, lieve Heer, Gij komt van alzo hoge, van alzo veer’.
Jezus is méér dan zomaar het natuurlijke kind van Maria en Jozef, twee kleine, bange mensen, toen en daar. De verkondiging is dat God zich in hun geschiedenis heeft gemengd.
Dat door hun leven heen een mysterie werkelijkheid zou worden, hoe God de mensen bezoekt, hoe God mens werd en onder ons kwam wonen in Jezus, het Kind van Bethlehem.

Gemeente, Lucas schrijft zijn evangelie tientallen jaren na Pasen. Hij weet de uitkomst. Hij weet van Pasen. Hij weet dat het evangelie met de dood van Jezus niet verloren is gegaan, niet is gestopt, maar een eigen leven is gaan leiden, de wereld in trok, met de Emmaüsgangers en met Paulus als het ware de wereld in trok, naar ons toe gekomen is in ruimte en tijd. ‘Hij leeft’, zo geeft Lucas dat weer – samen met de andere evangelisten, die het op hun manier doen. Het evangelie over het nabijgekomen Koninkrijk van God heeft zich onder ons kunnen verspreiden, de hele geschiedenis door. En we raken er niet over uitgedacht en uitgezongen. En omdat Lucas wist van die uitkomst, heeft hij het nodig om van meet af aan Jezus aan zijn lezers voor te stellen als Iemand die bij God vandaan komt,
niet van de kant van mensen… dan zou Jezus al te gemakkelijk door mensen geclaimd kunnen worden. ‘Hij is van mij’, ‘Hij is van ons…’. ‘Hij is er alleen voor mij…’, met alle gevolgen van dien. Geen stroming mag Hem inlijven, niemand mag Hem voor hun karretje spannen. Hij komt bij God vandaan. Dat is wezenlijk voor wie Hij is… en Lucas gaat het dan ook zo vertellen om dat van meet af aan helder te krijgen: Maria wordt zwanger van de heilige Geest…..

Snode lezers hebben wel gezegd dat de engel Gabriël de vader moet zijn geweest…
Ze lezen het er zelfs in: ‘Gabriël ging haar huis binnen…’, maar dat lijkt me al te suggestief,
dat is te direct… dat ligt Lucas niet. Hij slaat met de ouverture van zijn evangelie een brug tussen ons mensen en hoe God zich openbaart. Hoe wil God wonen onder de mensen?
‘Wees gegroet, Maria! Je bent begenadigd, dat jij draagster van de belofte mag worden, moeder zult worden van een Kind dat je Jezus zult noemen. Hij zal Zoon van de Allerhoogste worden genoemd’.
Natuurlijk krimpt Maria bij die woorden ineen. Hoe kan zij zulke grote beloftes dragen?
Niemand kan dat.

En daarom spreekt Maria tot de verbeelding. En wordt het onderscheid tussen Eva en Maria zo groot gemaakt. De ware vrouw moet een Maria zijn. Maar het sloeg enorm door.
Maria moet als vrouw altijd bereid zijn, klaar staan, altijd beschikbaar, ontvangend, moeder, gehoorzaam, onderworpen, gedwee. Zo’n beeld werd dominant in een christelijke cultuur die veelal door mannen werd gestempeld.
Het beeld van de stille opoffering van Maria, die haar leven in dienst stelt van de wil van God… dat beeld van een dienstbare vrouw…. heeft heel diep doorgewerkt in het christendom en tot ver daarbuiten. Het zogenaamde ideaalbeeld van de vrouw. Daar moest wel een correctie op volgen. De opkomst van de vrouwenbeweging, met daarbinnen ook de feministische theologie… het werd hoog tijd om dat clichébeeld van Maria als willige vrouw en moeder te corrigeren en in balans te brengen.
En daar hoort zeker ook de recente me-too-beweging bij. Vrouwen die hun ervaringen met seksueel misbruik en intimidatie op sociale media met elkaar delen. Ze willen niet langer object van mannelijke macht en lust zijn. Het seksueel geweld moet uit de taboesfeer worden gehaald. Besproken kunnen worden.

Maria. Het gaat over haar, maar het gaat ook over ons. Maria mag dan tot de verbeelding spreken als moeder van Jezus. Ze heeft een streepje voor op andere vrouwen, uitverkoren als zij is om de moeder van Jezus te mogen zijn. Maar daar houdt de vergelijking ook op.
Of het moest zijn dat Maria het beeld is van de kerk, als het goed is. De kerk, de gemeente, als de ware bruid van Christus. De kerk als de gemeenschap van mensen aan wie het evangelie van Jezus Christus is toevertrouwd. De kerk als de dienstmaagd bij uitstek. Op zijn best niet een instituut door mannen gedomineerd noch door vrouwen, maar bestempeld door de Geest, die verwekker is van Jezus, die het zaad van het evangelie voortplant.

De dienstbare kerk. Zo wil ik het beeld van Maria vertalen naar ons vandaag. De dienstbare kerk, dienstbaar aan de wereld, zoals God die ziet en zoals Jezus die heeft getoond. Dienstbaar, diaconaal, pastoraal, omzien naar elkaar, oog voor de nood en de vragen van mensen, attent op hulp aan wie het niet redt. Zo kan het beeld van Maria gestalte krijgen in de wereld van vandaag als beeld voor de kerk, de gemeente aan wie het geheim is toevertrouwd van het Woord van God, het zaad van Gods liefde is geschonken, om het zorgvuldig te laten groeien en bloeien.

Het beeld van de perfecte, gedroomde vrouw, Maria als moeder Gods, is te groot voor een mens alleen. Maria die de moeder van Jezus wordt, bleef ook gewoon mens. Zij werd boos toen Jezus drie dagen in de tempel achterbleef en zij maakte zich zorgen toen de wijn opraakte in Kana en ze ziet in vertwijfeling op naar het kruis als haar zoon sterft.
Die Maria is geen heilige, zoals ook Eva ook geen helleveeg is. Die klassieke beelden vragen om kritisch tegen het licht te worden gehouden. En de bijbelse verhalen corrigeren die.

Maat de dienstbare kerk, dat is een beeld dat we met ons mee nemen vandaag.
‘Mij geschiede naar uw Woord’, zegt Maria tegen de engel. Dat is geen onderworpen nederigheid van Maria. Dat is de taak, de opdracht, de roeping van de kerk.
Het Woord van God horen en in praktijk brengen. Dienstbaar zijn aan elkaar en de samenleving… als we daaraan toekomen, eren wij Maria, zoals Elisabeth zal doen: ‘Gezegend ben je onder de vrouwen’. De kerk is zwanger van de hoop op het openbaar worden van het Koninkrijk van God en werkt zelf mee aan de totstandkoming ervan.

Daarom zingen wij:

Kom tot ons, de wereld wacht,
Heiland, kom in onze nacht,
licht dat in de nacht begint,
kind van God, Maria’s kind!

Amen.

Overzicht preken

01-12-2019
Aldoor was er het woord
(Afscheidsdienst)


24-11-2019
Eeuwigheidszondag

10-11-2019
Bidden
(Jongerendienst)


03-11-2019
Zacheüs, graaier wordt redder
(Dankdag)


13-10-2019
Na het kyrie ook het gloria

06-10-2019
Een kind in ons midden

15-09-2019
Een goed verhaal
(Startzondag)


25-08-2019
Aan tafel genodigd

14-07-2019
Simson (2)

07-07-2019
Simson (1)

23-06-2019
Gideon

16-06-2019
Debora
(Pinksteren)


09-06-2019
Vragen om de goede Geest
(Pinksteren)


30-05-2019
Hemelvaart

26-05-2019
De Geest die ons bijstaat

12-05-2019
Waarachtigheid

28-04-2019
Emmausgangers

21-04-2019
Pasen

14-04-2019
Palmpasen

31-03-2019
Thuiskomen

17-03-2019
Liefde
(Oecumenische viering)


10-03-2019
Weerstand bieden

17-02-2019
Ontmoeting met God en met elkaar
(Kinderdienst)


10-02-2019
Roeping Petrus

27-01-2019
Waartoe is Hij gekomen?

13-01-2019
Overgoten met licht

31-12-2018
Oudejaarsdienst

25-12-2018
Kerstmorgen

24-12-2018
'Een zon diep in de nacht'
(Kerstnachtdienst)


16-12-2018
Leven voelen
(Derde advent)


09-12-2018
De dienstbare kerk
(Tweede advent)


02-12-2018
Sprakeloos
(Eerste advent)


25-11-2018
Eeuwigheidszondag

11-11-2018
Dankdag

14-10-2018
'Laat de kinderen tot mij komen'
(Doopviering)


07-10-2018
Trouw

30-09-2018
Voor alle mensen van goede wil

23-09-2018
Omzien naar elkaar
(Gemeentezondag)





Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Dhr. J. van den Heuvel (scriba), email:
Webmaster, email:

disclaimer | privacyverklaring