Protestantse Gemeente Odijk


De goede herder

Ds. K.F. Visser
22-04-2018

Lezing(en): Johannes 10: 11-16


Gemeente van Christus,

Misschien is het wel het meest bekende beeld dat de bijbel gebruikt voor God. Door heel het Oude Testament heen wordt God voorgesteld als herder. De meest geliefde psalm van David, Psalm 23: De Heer is mijn herder. Of iemand als de profeet Ezechiël, die God voorstelt als de ware herder van zijn volk, net als Micha doet en Zacharia. God als herder, als leider, die zijn volk als een kudde voorgaat, de goede weg wijst, het beschermt en koestert, die waakt over zijn volk als het wordt bedreigd door vreemde mogendheden of het volk terugroept als het eigen wegen gaat. Herder. In het Nieuwe Testament is dit het beeld dat Jezus gebruikt voor zichzelf: Ik ben de goede herder, en goed dan in de betekenis van de ware herder, in tegenstelling tot de huurling, die wel doet als een herder, maar de schapen zijn niet van hem. Daarom heeft hij niet zo’n diep verbonden gevoel met en voor de schapen. Hij doet het puur voor de inkomsten, zeg maar. Jezus zegt: Ik ben de ware herder, die zelfs bereid is zijn leven op het spel te zetten voor de schapen.

Voor ons is dat herderschap vooral toch een klassiek beeld, dat nauwelijks nog aan onze dagelijkse werkelijkheid beantwoordt. Waar zien wij nog een herder met een herdershond lopen, die een kudde over een grote, stille heide leidt? Ja, ik weet van de heidetuin en de schaapskooi Heidestein, prachtig allemaal, een bezoek meer dan waard, goed om een beeld te krijgen, de geur op te snuiven, maar het staat toch veraf van onze samenleving.

Toen we in Israël waren, heb ik het pas goed gezien. Zeker toen we door de woestijn reden van Jeruzalem naar Eilat. We zagen heel wat herders met een kleine kudde, dertig, veertig schapen. Ze sjokken elk met hun eigen kudde door het rotsachtige gebied, hier en daar wat groene, stekelige struiken. Daar moeten de dieren het mee doen, zo leek het. Het is ondertussen wel een heus bestaan, schraal misschien, maar nog altijd een levendig beroep in het Midden-Oosten. En dus een betrekkelijk alledaags beeld. En daarmee een herkenbare vergelijking.

Wil je weten hoe God is? Hoe kun je je God voorstellen? God kan worden gezien als een herder. Een herder, die met zijn stem en gebaren, met een stok en een staf, en een hond soms, overdag de kudde van pleisterplaats naar pleisterplaats, van oase naar oase geleidt. Hij past voortdurend op of de kudde wel bijeen blijft. En de herdershond voelt instinctief aan wat het moet doen om dat ene eigenwijze schaap, dat dreigt los van de kudde te gaan dwalen, er weer bij te blaffen en te rennen.

Een kudde is alleen een kudde omdat er een herder is, en omgekeerd – een herder is pas herder als hij een kudde leidt. Die twee – herder en kudde – horen bij elkaar. De schapen kennen de stem van de herder. Kennen en herkennen hier in dezelfde betekenis. Het gaat om een innige band tussen de herder en zijn schapen. Jezus maakt de gelijkenis zelfs heel persoonlijk. Het is, zegt Hij, net als tussen Mij en mijn Vader. ‘Zoals de Vader mij kent en Ik de Vader ken’. Die band is zo innig, zo hecht, zo warm en krachtig, daar komt niets en niemand tussen.

Tussen de huurling en de kudde gaat het anders toe. Die band is er eigenlijk helemaal niet. Of er zit angst tussen. Als de huurling een wolf ziet aankomen, vlucht hij weg.
Hij zet zich niet in om zijn schapen te beschermen. Er is blijkbaar niet de intentie om de schapen koste wat kost te beschermen. De huurling is een lafaard…. en in de gelijkenis die Jezus hier neerzet, kun je haast proeven waar dit op wijst…. hoe het volk wordt misleid; hoe er leiders zijn, die het volk los willen maken van haar ware herder. Jezus zegt het niet met zoveel woorden, maar de goede verstaander heeft aan een half woord genoeg.

Laat er toch die hechtheid zijn, die innige band, die vertrouwde omgang tussen de herder en zijn kudde…. en dan is het goed erop te wijzen dat Jezus zelf de kring zo ruim mogelijk maakt. Het is bij Hem niet alleen de eigen stal, om zo te zeggen. Jezus zegt: Ik ben er voor de schapen van het begin, voor Israel, zijn verbondspartner van meet af aan. Jezus voegt er nadrukkelijk aan toe: Ik ben er ook voor de andere schapen, die niet van deze stal zijn. Jezus maakt de kring groter, wijder. Hij is er niet alleen voor Israël, maar ook voor de volkeren. De boodschap van gerechtigheid en liefde beperkt zich niet tot het verbondsvolk, maar wordt veel ruimer opgevat. Want alzo lief heeft God de wereld gehad….

Het is diep geworteld in de bijbel. Die beweging. Van het volk naar de wereld. Van God uit naar zijn eigen mensen, en naar de mensen, die buiten het verbond leven. In al die aartsvaderverhalen is dit het waar telkens op gewezen wordt. God is er voor Abel, maar Hij laat Kaïn niet los. Hij is er voor Sara, maar houdt Hagar in het oog. Hij is er voor Izaäk, maar Hij laat Ismaël niet aan zijn lot over.

Een Vader had twee zonen,
twee pijlen op zijn boog,
twee wijzen om te wonen,
twee wegen, laag en hoog.

Een Vader had twee zonen. De oudste, die altijd bij Hem was. En de jongste, die dacht dat hij het wel zonder de vader kon stellen, maar op zijn schreden terugkwam. Jezus wil er zijn voor het eigen volk, Gods oogappel, maar Hij wil er eveneens zijn voor wie later toetreden tot het verbond, de volkeren wereld. Israël is proeftuin geweest. Wat daar kon opbloeien aan recht en vrede, aan ware godskennis, was bedoeld om zich over de hele aarde te verspreiden.

Het is zoals het lied het zegt, dat we straks gaan zingen. Wij zijn samen op de aarde. Israël en Egypte, stem en tegenstem, hoogtepunt en diepte, alles zegent Hem.

Kerk en wereld samen, vasteland en zee, ze worden ja en amen, ja, uit ja en nee. Ja dus, dit is wat God voor ogen staat: een wereld, waarin niemand te kort komt, waar de liefde van God wordt gedeeld. Ja, uit ja – Gods eerste liefde, zijn eigen volk… en nee, de volkeren die aanvankelijk erbuiten stonden, in het donker leefden, die zich verzetten tegen die liefde, maar er toch ook bijhoren. Ja uit ja en nee.

Jezus zegt het als het ultieme doel van zijn missie. Dat het één kudde zal worden onder leiding van de ene Herder. Niet als dictatoriaal beeld- ‘ein Volk, ein Führer’- maar als gedroomde samenleving onder de hoede van God, die als een herder is voor al zijn mensen.

Wie zijn die anderen? Wie zijn de schapen, die niet uit de oude schaapskooi komen? In het evangelie van Johannes klinkt de stem van Jezus zodanig dat de lezer zich wel moet afvragen wie Jezus bedoelt. Wie zijn dat dan, die andere schapen….
en ik geloof dat het zo wordt gezegd, dat ieder zich persoonlijk aangesproken voelt. Ik ben het. Jij, U. Wij mogen ons aangesproken voelen en weten. Wij zijn die mensen, die van buitenaf komen en kennis hebben gemaakt met de God van Israël, met de God van de bijbel, de Vader van Jezus, die de Christus is.

En wie dit zo heeft leren verstaan, kan zich er vervolgens ook niet meer aan onttrekken. Hij, de ware herder, wil ook jou leiden! En laat je je leiden? Of houd je het heft in eigen hand?

Ja, waardoor laten wij ons leiden? Dat is een boeiende vraag, die we maar eens mee naar huis moesten nemen.

Laat ik zomaar wat noemen, in willekeurige volgorde. Waar laten we ons door leiden?

Door onze verlangens, onze driften, onze behoeften, onze dromen misschien. We laten ons leiden door onze intuïtie of misschien wel door onze angst en we raken in paniek.

We laten ons leiden door twijfels, onzekerheden en we kunnen niet kiezen.
We laten ons leiden door een sterke man of vrouw; iemand die de weg wijst, omdat we zelf niet zo durven.
We laten ons leiden door iemand die we vertrouwen.
We laten ons door onze ouders leiden, of door onze kinderen en wat zij graag willen, hun wensen.

Laten we ons soms leiden door de buren of door wat de buren er wel van zullen zeggen?
Laten we ons leiden door de wetten van ons land, door onze politieke partij, door een ideologie voor zover die er nog is.
Misschien is ook heel bepalend voor de koers van ons leven, onze woonsituatie, ons werk, ons inkomen…
enfin dat is de vraag wie is uw, jouw, mijn herder? Wie volgen wij? Door wie of wat laten we ons leiden?

Laten we ons leiden door ons geloof? En hoe dan? Is ons geloof ook werkelijk van onszelf? Of is het 10 % napraterij, 10% opvoeding, 10 % boekenwijsheid, 10 % gewoonte, 10% farizeïsme, 10 % angst … en wat houden we dan aan eigens over?

En we willen misschien wel het liefste een leider, die vooral niet te veel van ons vraagt.

Door wie of wat laten we ons leiden? Die vraag is even beklemmend als stimulerend.

Ik ben de goede herder, zegt Jezus vandaag tegen ons. en Ik wil jullie leiden, Ik wil er zijn voor jullie, Ik neem het voor jullie op als je het moeilijk krijgt….

‘Ik ben de goede Herder en Ik zet mijn leven in voor de schapen’.

Gemeente, dat is Goede Vrijdag en Pasen in één beeld gevangen. Hij wil met ons het donker door, het dal van de dood. Hij wil ons voorgaan op de weg naar het leven. Hij brengt ons naar dat beloofde land, dat God heeft geschapen met zijn hand, zijn woord.
Hij zal niet verlaten wie Hem toebehoort.

Amen.


Overzicht preken

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Mw. P. Beumer-de Gier (scriba), email:

disclaimer