Protestantse Gemeente Odijk


Een vaste burcht is onze God

Ds. K.F. Visser
29-10-2017

Lezing(en): Psalm 46


Gemeente, bijna is het zover. Hervormingsdag 2017, over 2 dagen is de historische datum: 500 jaar Reformatie, 500 jaar Protestantisme, 500 jaar Luther.

Aan de vooravond van Allerheiligen bevestigde Maarten Luther volgens universitair gebruik 95 stellingen aan de deur van de slotkapel in Wittemberg. het bleken 95 Thesen tegen de aflaathandel. Een aflaat was een briefje van de Paus dat je kon kopen en waarmee dan al je zonden vergeven zouden zijn.

Stelling 1 luidde: ‘Toen onze Heer en Meester Jezus Christus zei: “Doet boete” enz. (Matteüs 4:17), wilde Hij dat het hele leven van zijn gelovigen een voortdurende boete zou zijn’.

Stelling 36: Ieder christen die oprecht berouw heeft, heeft een volkomen vergeving van straf en schuld. Ook zonder aflaatbrieven heeft iedere echte christen deel aan de schat van de kerk, zoals Luther dat noemt.

En volgens stelling 62 is deze schat het evangelie van de heerlijkheid en de genade van God.

Deze stellingen hoorden bij een uitvoerig geschrift, dat Luther samen met een beroemde preek tegen de aflaat en voor de genade opstuurde op 31 oktober 1517 naar kardinaal Albrecht van Mainz. Het werd het begin van een ongekende beweging, een revolte, die de katholieke kerk van die dagen onder scherpe kritiek stelde en tegelijk een poging deed om de kern van het geloof opnieuw onder woorden te brengen. Een heuse reformatie.

Iets over die geschiedenis hebben we onlangs nog te horen gekregen van de historicus Sander Wassing op 10 oktober jl. hier in de kerk, een avond verzorgd door de Historische kring tussen Rijn en Lek. Een sprankelend verhaal over de Reformatie in de Krommerijnstreek en de Beeldenstorm van 1566.

En op 11 november a.s. kunnen we uitvoerig kennis nemen van de oorsprong van de Reformatie tijdens de tentoonstelling over Luther in het Catharijne Convent, waar we met zoveel mogelijk gemeenteleden aan deel gaan nemen. Nu hebben zich zo’n 45 mensen opgegeven. Daar kunnen er gerust nog wat bij. We mogen tot 110 personen gaan met het oog op de lezing, waarmee de middag om 14.00 uur opent, voordat we de tentoonstelling gaan bekijken. In elk geval ook manier om elkaar eens anders te ontmoeten. U vindt een papier met nadere toelichting op uw zitplaats en de deelnamelijst in de hal van de Meenthoek.

Vandaag zingen we liederen van Maarten Luther. Een selectie van zijn vele liederen. Luther heeft heel wat liederen geschreven, waarvan vele ook in vertaling in ons Liedboek terecht gekomen zijn. We vonden het nog te vroeg om een kerstlied te zingen van Luther: Ik ben een engel van de Heer of Kom tot ons de wereld wacht. Of over de doop van Jezus: Toen Jezus bij het water kwam, waar Hem Johannes doopte.
Ook een Avondmaalslied van Luther hebben we achterwege gelaten: God zij gezegend, laat ons dank bewijzen Hem die met zijn drank en spijze onze dorst en honger stilt. Wel een Paaslied zingen we als Gloria, naast zoveel andere liederen, met steun van de voorzanggroep onder leiding van Edith Tilanus.

En ik maak vandaag graag gebruik van gebeden van Luther die ooit in boekvorm zijn verschenen.

Allemaal om die ene dag te markeren, die het begin werd van een reformatorische emancipatiebeweging, die 500 jaar bestaat en die zichzelf opnieuw zal moeten reformeren om weer kerk in deze tijd te zijn.

Overdenking bij Psalm 46, Een vaste burcht is onze God.

Gemeente van Christus,

Luther maakte van Psalm 46 een eigen gedicht, een liedtekst op een melodie die in de vorige eeuw werd teruggevonden. In de 18de en 19de eeuw werd het lied op een romantische melodie gezongen, die wel heel geliefd werd, maar niet van Luther zelf was.
De melodie die we sinds het liedboek van 1973 zijn gaan zingen, is eigenhandig door Luther gecomponeerd in dat wat ongewone, driftige ritme: ‘Een vaste burcht is onze God’.

Heeft Luther aan de Wartburg gedacht, dat kasteel hoog boven Eisenach, tussen Kassel en Erfurt, midden - Duitsland –, waar Luther in de ban werd gedaan door het Edict van Worms, een geweldige vesting, indrukwekkend?

Het is natuurlijk de burcht van Psalm 46. Het beeld voor God dat spreekt van kracht en veiligheid. Luther schreef boven zijn liedtekst: ‘God onze toevlucht en sterkte’. En hij noemde de psalm een danklied, al is het lied geschreven in een tijd waarin Luther het moeilijk had.
Ik volg hierin Ad den Besten in de Concordantie op het liedboek uit 1973. Hij was het die samen met Jan Wit een nieuwe vertaling maakte van het Lutherlied. Vele jaren waren de verschillende protestantse kerken gewend aan het lied in de vertaling van Lodewijk ten Kate, maar die tekst kon echt niet meer: ‘Delf vrouw en kind ‘t graf, neem goed en bloed ons af…’. Zo rigoureus konden we het niet meer zingen. De tekst bleef wel iets van dat stoere geloof houden, maar werd minder direct. Nu staat er: ‘Al rooft de tyran ons wat hij maar kan, ons goed en ons bloed, laat hem zijn overmoed. Gods rijk blijft ons behouden’.

Het lied moet zijn geschreven tussen 1526 en 1528, een tijd waarin Luther leed onder persoonlijke aanvechtingen. Hij maakte mee hoe vrienden stierven aan de pest. Die moeilijke tijden waren voor hem een zware beproeving. Dat klinkt door in het lied als het gaat over vijanden, de vorst van het kwaad, de aartsvijand. Níet wat vaak is gedacht, dat het hier zou gaan over de Paus of over keizer Karel V. Maar over Luthers geestelijke strijd in een moeilijke tijd. Het zoeken naar houvast, naar dat basisgevoel van veiligheid.

Luther is de man die leefde in de late Middeleeuwen waarin God en duivel naast elkaar worden beleefd. Voor Luther is het steeds de vraag op hij wel echt op God vertrouwde of dat toch de duivel vat op hem had.

Mens tussen duivel en God, zo typeerde prof. Heiko Oberman in 1988 Luther in zijn standaardwerk, mens tussen duivel en God. Je kunt geloven in Gods toekomst en toch doodsbang zijn, je bedreigd voelen, mens tussen hoop en vrees. Is alleen geloof genoeg? Moet je er niet van alles voor doen? Tellen uiteindelijk de goede werken? Nee, je mag altijd, echt altijd en telkens opnieuw in nood en in blijdschap bij God aankloppen. Enkel geloof is genoeg. Het gaat niet om die weegschaal, waarin jij voldoende goede werken moet leggen, wil je in aanmerking komen voor Gods genade. Het is louter uit geloof in Gods liefde alleen: SOLA FIDE.

Die term is de eerste kern van het reformatorische geloof: door geloof alleen. Een mens wordt door God gerechtvaardigd door geloof alleen. Je hoeft geen aflaten te kopen om je van een plekje in Gods hemel te verzekeren. Dat is de grote ontsporing van de Katholieke kerk in Luthers dagen. Je hoeft het niet te kopen; het is niet te koop, God schenkt ons zijn genade om niet, uit liefde: SOLA GRATIA.

Dat is het tweede kernbegrip, uit genade alleen. Je hebt er niet eens bemiddeling voor nodig van de kant van de kerk, je hoeft niet eerst bij de priester te biechten, je mag het zomaar rechtstreeks van God ontvangen in je ziel.

En om van die genade te weten, om het zelf te onderkennen, is er maar één weg: die van de Schrift. Zelfstandig bijbellezen geeft een mens toegang tot het heil van God in Christus Jezus. Luther hechtte enorm veel waarde aan het lezen van de bijbel is de eigen taal.

Hij is de man die de bijbel in het Duits vertaalde. 1522 eerste druk van het Nieuwe Testament, 1534 de hele bijbel in druk verschenen. Luther had de tijd mee, de boekdrukkunst bestond nog maar een tiental jaren. Het werd een ongekend succes. Eindelijk konden gelovigen zelf kennismaken met de bijbel, uiteraard voor zover ze konden lezen.
Het zorgde voor een ommekeer in de manier van geloven. Mensen werd steeds minder afhankelijk van de priester; ze leerden zelf nadenken. Het is het begin van een emancipatiebeweging die zijn weerga niet kende.

De donkere middeleeuwen waren voorbij. De nieuwe tijd brak door. Mensen konden ontdekken wat Luther al zo lang had beweerd: kennis van God en zijn genade, van Christus en zijn redding, door het geloof alleen, viel gewone mensen toe. Het was SOLA SCRIPTURA, alleen door de Schrift, zonder tussenkomst van welke gezagsdrager dan ook.

Op deze nationale Bijbelzondag mag dit aspect natuurlijk niet ontbreken. SOLA SCRIPTURA, het derde kernbegrip van de reformatie. De bijbel die goed is voor Gods Woord. ‘Gods woord alleen houdt stand’, schrijft Luther in zijn beroemde lied. Zo leer je God kennen.

Zo komt de mens voor Gods aangezicht te staan, ‘Coram Deo’, zoals Luther dat noemde, ‘voor het aangezicht van God’. Je bent in Gods genade aangenomen, ook al ben je zondaar. ‘Simul justus ac peccator’, zei Luther nog op z’n Latijns, zowel gerechtvaardigde als zondaar.
Al onze macht is ijdelheid, maar er is Eén die voor ons strijdt: in Jezus Christus staat God ons ter zijde. Zijn heilig woord houdt stand. Hij leidt ons en met milde hand schenkt Hij zijn geestesgaven.

Voor Luther bleef de bron van alle wijsheid, van geloof en van genade, de bijbel. In een college over de Psalmen uit Luthers beginjaren als professor in de theologie, zegt hij: ‘Wanneer jij, o mens, een of andere bijbeltekst niet volledig kan begrijpen en de verhulde waarheid maar voor een deel vermag te ontraadselen, weet dan, dat je te maken hebt met een getuigenis, dat boven jezelf uitgaat en jou en anderen pas in de toekomst onthuld zal worden’. Luther was terughoudend hierover, wilde bescheidenheid leren, eerbied voor de Schrift.

Twee dagen voor zijn dood heeft Luther voor zichzelf een notitie gemaakt op een stukje papier dat naast zijn sterfbed gevonden werd. Dit stond erop: ‘Niemand kan Vergilius begrijpen in zijn Georgica, tenzij hij vijf jaar herder is geweest of boer. Niemand kan de brieven van Cicero begrijpen, tenzij hij twintig jaar betrokken is geweest bij het bestuur van het land. Niemand kan de heilige Schrift voldoende proeven, tenzij hij honderd jaar lang samen met de profeten de kerk heeft geleid’.
En dan eindigt hij met deze beroemde woorden: ‘Wir sind Betler, hoc est verum. ( Wij zijn bedelaars, dat is waar.)

Is dat het ten diepste? Dat wij bedelaars zijn; geestelijk arme mensen, die hun hand moeten ophouden, maar die erop mogen vertrouwen dat God ons alles schenkt waar wij van kunnen leven en waarmee we kunnen sterven. Want een vaste burcht is onze God.

Amen.

Luther heeft vele gebeden geschreven. Het gebed dat de jeugddiaken uitspreekt, is van Maarten Luther. En ook de teksten die ik wil gebruiken als dankgebed en voorbeden zijn van Luther.

De jeugddiaken zegt:

Lieve God,
leg het bijbelverhaal
in ons hart,
en maak het zo licht en warm,
dat wij er blij van worden.

Geef ons de heilige Geest,
die maakt dat wij
in U geloven
en de bijbel leren kennen.

Help ons, goede God,
door uw liefde en genade,
dank zij Jezus, onze Heer.

Amen.


Dankgebed en voorbeden.

Goede God, U zij lof en dank,
dat U ons in woord, geloof en gebed
dagelijks staande houdt.

Zo kunnen wij in oormoed
en godsvrucht voor U wandelen,
ons niet laten voorstaan op eigen wijsheid
en gerechtigheid, eigen inzicht en vermogen,
maar slechts roemen in uw grote kracht.
Als wij zwak zijn, bent u sterk,
en U behaalt de overwinning door ons, zwakken.
U zij lof en dank in eeuwigheid.

Goede God, verleen ons een vreedzaam hart
en goede moed in strijd en onrust,
zodat we niet alleen verdragen
en aan het eind overwinnen,
maar ook midden in de strijd en onrust
vrede hebben, U loven en U danken.
Laat ons niet morren of ongeduldig worden
tegenover uw goddelijke wil,
opdat de vrede in ons hart de overwinning behale.

Help ons, dat wij innerlijk en uiterlijk
jegens God en mensen stil en vreedzaam blijven,
tot eindelijk de echte en eeuwige vrede komt.

Zie, Heer, ik ben een leeg vat, dat het zeer nodig heeft gevuld te worden.
Mijn Heer, vul het, ik ben zwak in geloof; sterk mij.
Ik ben koud in de liefde, verwarm mij,
geef mij zoveel vuur, dat mijn liefde uitstroomt op mijn naaste.

Ik heb geen vast, sterk geloof, soms twijfel ik
en kan U niet volkomen vertrouwen.
Ach Heer, help mij, vermeerder het geloof en vertrouwen.
Alles wat ik heb, ligt in U besloten.

Lieve Heer God en Vader,
dit leven,zo vol jammer, ellende en onzekerheid,
zo vol ontrouw en boosheid,
U kent onze zwakheid.




Heer,
ik heb geen toevlucht
tot U en uw genade
dan door uw Zoon:
als ik die hoop niet heb,
ben ik verloren.

Tot wie kan ik anders gaan
om troost en toevlucht te vinden
dan tot U, door Christus Jezus.

Goede God, in uw handen leg ik mijn ziel.

In stilte zoeken wij U o, God, onze vaste burcht.

En samen bidden wij het gebed dat Jezus ons heeft voorgedaan.

Overzicht preken

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Mw. P. Beumer-de Gier (scriba), email:

disclaimer