Protestantse Gemeente Odijk


Jona 1

Ds. K.F. Visser
24-06-2018

Lezing(en): Jona 1


Gemeente van Christus,

Je hoort het nauwelijks nog, dat werkwoord jonassen, want uitdrukkingen in onze taal met een bijbelse achtergrond verdwijnen jammer genoeg. Maar misschien is het nog wel een beetje bekend. Dat zwembadspelletje. Je pakt iemand bij armen en benen en slingert hem of haar heen en weer: een, twee, drie en je zwiept zo iemand het water in. Jonassen heet dat. Zoals in deze bijbelse geschiedenis Jona overboord gegooid wordt. Hij wordt gejonast.

Zomaar een eerste opstapje om in het verhaal te komen. Jona, wie is die Jona? Wat wil deze bijbelse vertelling ons leren? Hebben we wat met deze Jona gemeen? Ik zou zeggen, gemeente, meer dan ons lief is….

Het verhaal van Jona gaat over trouw en ontrouw. Over wie doet wat er van hem of haar gevraagd wordt, verwacht mag worden, in de Naam van God. We ontkomen er niet aan, gemeente, om ons werkelijk in te leven moeten we het ons wel zo voorstellen, dat wij Jona zijn, u, jij en ik. Wij zijn verzeild geraakt in een vreemd tafereel, vreemd, lachwekkend soms, maar toch vooral confronterend, shockerend.

Er is die opdracht om naar de grote stad te gaan, Nineveh, (het huidige Mosul in Irak). Daar is het bar en boos, het kwaad dat ze doen is ten hemel schreiend. Wat het is, wordt niet omschreven. Zou het niet gewoon de gebruikelijk bende zijn die zo vaak met de grote stad verbonden is – mensen in krottenwijken, criminaliteit, vreemdelingenhaat, corrupt bestuur…. een chaos. Het is er niet best, er heerst een goddeloze bende. En dan is er die opdracht: Jij, Jona, je krijgt de opdracht om daar de mensen op te roepen te stoppen met hun duistere praktijken.

Ja, dank je de koekoek!, zegt Jona, Ik kijk wel uit. Mij niet gezien. Ze zoeken het daar maar uit. Voor je het weet heb je zelf een mes tussen je ribben of wordt je slachtoffer van een afrekening in het criminele circuit. Als ze er daar een puinhoop van maken, moeten ze dat vooral zelf weten. Ik kijk echt de andere kant op. Ik wil niet, ik zal niet, ik ga niet, ik vertik het.

Jona. Dat is Jona. Zo is Jona. Hij zou de vrede in eigen persoon moeten zijn, de duif, die vliegt voor de vrede…, maar hij houdt het voor gezien. Wegwezen.

Hoe komt dit dichtbij? Wat is onze roeping? Waar zouden we gehoor aan moeten geven?
Slechte dingen van deze tijd, van onze cultuur…. als we zo doorgaan, schrijft het gezaghebbende tijdschrift Nature vorige week, dan smelt de Zuidpool zo hard dat de zeespiegel schrikbarend stijgt. We moeten echt ophouden met de uitbuiting van de schepping. We zullen echt veel minder van het vliegtuig gebruik moeten maken, willen we de uitstoot van Co2 kunnen verminderen… au, want ja, ik wil ook zo graag naar in februari naar de zon. Of komt een klimaatwet toch nog op tijd om het gevaar af te wenden?
Of anders nog… als we zo doorgaan, al dat suiker- gebruik, dan vervetten we, wordt diabetis en obesitas volksziekte nummer 1, nog hogere sterftecijfers… en we kunnen het veranderen.
Of nog zo iets: Als er in Amerika niet echt iets aan de grondwet gebeurt over wapengebruik, houden de schoolshootings niet op. Het kan worden aangepakt…
Of nog dichterbij: zelf ophouden met negatieve opmerkingen over buitenlanders… je hebt het zelf in de hand of mensen zich hier welkom voelen en mee gaan doen…

maar Jona heeft geen zin, de mensen luisteren toch niet. Mij niet gezien, zegt hij, denkt hij, voelt hij…. en als we eerlijk zijn… geef hem eens ongelijk…..

Wie voelt ervoor om in de naam van God, in naam van de bijbelse boodschap, in naam van de vrede, voor het behoud van de schepping, de vrede en de gerechtigheid….. om die boodschap uit te dragen, want die boodschap snijdt in het eigen vlees….. Jona vlucht. Hij laat zijn roeping in het water vallen.

Gek, eigenlijk, dat Jona vlucht. Hij had toch ook gewoon thuis kunnen blijven? Niet hoeven gaan. Waarom vlucht hij? Hij vlucht weg voor het aangezicht van God, weg van de Heer, zegt het verhaal. Er is dus meer aan de hand…

Jona wist toch vast wel dat je God overal tegenkomt. Psalm 139?
Waar vlucht ik voor uw aangezicht?
Al steeg ik op in ‘t hemels licht,
al daalde ik tot de doden af,
Gij zult er zijn, zelfs in het graf.

Is Jona nou zo dom? Of is de Bijbelse verhalenverteller nou zo slim? En hoe zit het met u en met jou en met mij? Vluchten voor God…. Zijn wij niet net als Jona een stelletje mislukte profeten. O we hebben mond vol over hoe het allemaal moet. We wijzen met ons vingertje. Aan wetenschappelijke rapporten geen gebrek, maar ja, als het op daden aankomt…

Is Jona eigenlijk wel een profeet? Is het hij niet eerder het tegendeel van een echte profeet? Hoezo noemen wij ons christen? Zijn we dat dan echt? Hoe maken wij onze roeping waar? Zijn wij werkelijk trouw aan God en aan onze naaste, en aan de schepping en aan wat de vrede dient?

Jona, deze bijbelse geschiedenis is een leerverhaal, zoveel zal wel duidelijk zijn. Een kostelijke vertelling, één van de hoogtepunten uit de bijbel, geestig, scherp, puntig en vooral uiteindelijk ruimhartig. Zo ruimhartig als de God van hemel en aarde zijn wil! Want God wil niet alleen Jona een spiegel voorhouden – waar ben je nou toch mee bezig? – God wil vooral laten zien dat de mensen die buiten Hem om leven, het nog zo slecht niet doen; die kunnen zich zelfs van hun duistere praktijken bekeren!
Jona past. Hij gaat niet naar Nineve, die grote stad. Hij moest naar het oosten, maar hij gaat naar het westen. Hij ontloopt zijn opdracht. Hij ontkent zijn opdracht. Moet ik ergens heen dan?

En de scheepslui zien hem aankomen. ‘Moet jij ergens heen, Jona?’ ‘Ja, ik wil weg hier!’ ‘O’.
‘Ja, ik wil de wijde wereld in, alles beter dan dit hier’. ‘Nou’, de scheepslui halen hun schouders op, ‘stap dan maar aan boord’.

Ontrouw. Dat is het harde woord dat hier bij Jona past. De duif die verzoening moest brengen, vliegt de andere kant op. In die zin staat Jona model voor het ontrouwe bijbelse Israël , voor de gemeente van Christus, die haar roeping verzaakt. Alleen het wordt zo verteld, dat we om onszelf moeten gaan lachen, want het is belachelijk. We worden te kijk gezet, maar niet aan de schandpaal genageld. We worden in ons hemd gezet. We worden op een prikkelende manier uitgedaagd om bij onze oorspronkelijke roeping te blijven.

Hoe? Door te zien hoe de mensen van wie je het niet verwacht, het hart op de goede plaats blijken te hebben. Juist de mensen die niks hebben met God of gebod, die scheepslui, die blijken bijzonder mee te vallen. Jona is de malloot. De wereld die hij tot de orde zou moeten roepen, valt verrassend mee. Sterker nog: zij doet, wat Jona nalaat. Als het stormt op zee, ligt Jona te slapen. De wereld staat in brand, maar meneer ligt te pitten. Voelt u! Dat is het beklemmende van dit verhaal, maar niet het enige, gelukkig.
Die scheepslui pakken door! Er moet gehandeld worden. Alle hens aan dek. De lading overboord en desnoods moet er gebeden worden dat de stukken er vanaf vliegen. Nood leert bidden, zelfs voor de grootste heiden. Mensen zijn ongeneeslijk religieus, vooral als het erop aan komt. Ze branden toch dat kaarsje in het stiltecentrum van het ziekenhuis. Ze hebben niks met kerk en geloof, maar ja, als het lichaam te wensen overlaat en de geest is moe, wat kun je dan nog doen… baadt het niet dan schaadt het niet… en je weet maar nooit… een schietgebedje kan altijd.
Voelt u, wie is er hier in dit verhaal van Jona nou gelovig? Wie is hier nou de profeet?
Wie moest ook al weer de mensen herinneren aan hun godsdienst, aan de God van hemel en aarde?

En pas nu, als we tot hier gekomen zijn, nu pas in het verhaal horen we Jona zelf. En wat hij niet allemaal zegt aan vrooms; aan goede woorden geen gebrek… een geloofsbelijdenis is het zelfs: Ik ben een Hebreeër – de geuzennaam voor de Jood, die op zoek is naar het beloofde land van God -, ik vereer de Heer, zegt hij nota bene, de God die de zee en het land gemaakt heeft…

Tjonge, jonge, Jona, dat komt er nog een rond voor uit! God die de zee en het droge heeft gemaakt, maar het stormt als een gek! En dat die scheepslui bang worden, is onvermijdelijk. Ze snappen het, het is primitief geloof, maar zo leggen zij de link: het moet wel om die Jona zijn dat hen dit overkomt! Het is om die God van Jona! Ja, dat is simpel, primitief, geloof in het domme lot. Zo zijn ze dat gewend. Als het onweert, zal God wel boos zijn en nu legt Hij de zweep erover… Simpel, primitief, maar ze zijn ondertussen wel warmer – dichter bij het geheim - dan die Jona, die het allemaal zo mooi kan zeggen. Jona slaat zelf in de wind wat hij heeft gezegd, maar die scheepslui tonen werkelijk ontzag, hun geweten is zuiver in elk geval.
Jona had natuurlijk op zijn knieën moeten vallen en God om vergeving vragen, midden in die storm, maar hij weigert opnieuw dienst. Stel je voor dat hij werkelijk buigt voor die God, die hij zegt te vereren? Het zijn die scheepslui die smeken en roepen om ontferming! Zij buigen voor de God van Jona. Het moet niet gekker worden!
En dan valt uiteraard het lot op Jona, als er wat gebeuren moet. Iemand moet geofferd worden – zo primitief is hun geloof wel, maar wel zo begrijpelijk – iemand moet het ontgelden, God moet tot bedaren worden gebracht, de storm moet gaan liggen.. dus dan maar Jona… alleen je voelt dat dit zelfs voor deze scheepslui niet zo simpel is als het lijkt. Het gaat hen aan hun hart. Ze zijn er kapot van. Kan dat zomaar? Halen ze zich misschien uiteindelijk toch nog zelf de toorn van Jona’s God op de hals? Maar zij bidden wel!
Voelt U, mensen die niks hebben met God, geloof of kerk, kunnen soms een beter, zuiverder gevoel hebben voor wat echt en onecht is, recht en onrecht. Ze maken je beschaamd.
Maar nog eens, gemeente, dat is de ene kant.

De andere kant is, dat Jona toch niet wordt afgeserveerd. Hij wordt niet afgeschreven.
Deze mislukte profeet wordt niet aan de schandpaal genageld, hij krijgt een herkansing.
Al laat Jona God vallen, God laat hem niet vallen en hij zal dat weten ook!Hij wordt overboord gegooid, een, twee, drie in Godsnaam…, maar dat zeemansgraf blijkt een huis van bewaring met ribben als tralies.
Al steeg ik op in het hemels licht,
al daalde ik tot de doden af,
Gij zult er zijn, zelfs in het graf.

Drie dagen en drie nachten duurt het voordat Jona uit de dood verrijst, het licht weer ziet.
Bijbelser kan niet. Het is onbegrijpelijk dat het gebeurt; het kon niet, niet na alles van Jona…, maar het is het beste nieuws van alle tijden voor ieder mens die oren heeft om te horen.

Als wij Christus ontrouw zijn, schrijft Paulus later,
Hij blijft ons trouw,
want Zichzelf verloochenen kan Hij niet.

Amen.

Overzicht preken

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Mw. P. Beumer-de Gier (scriba), email:

disclaimer