Protestantse Gemeente Odijk


Weerstand bieden

Ds. K.F. Visser
10-03-2019

Lezing(en): Lucas 4: 1-13


Gemeente van Christus,

Ieder jaar als we stilstaan bij dit evangelie over de verzoeking in de woestijn, op deze eerste zondag in de Veertigdagentijd, bekruipt mij het gevoel dat het bijna niet uit te leggen valt. Het is een vreemd, duister, bizar evangelie. Maar niet alleen dat, Het is ook indrukwekkend op een bepaalde manier. Hoe Jezus weerstand biedt.

Maar toch in eerste instantie word ik bestormd door tal van vragen. U misschien ook wel. Over de duivel vooral. Bestaat de duivel dan toch?

We hebben het er praktisch niet meer over in de kerk. De duivel lijkt passé. Van het kerkelijk toneel verdreven. Hoewel? Het was de paus onlangs die het woord duivel onomwonden in de mond nam. ‘Priesters die misbruik plegen, zijn door een duivelse geest bezeten, zei hij. En er kwam kritiek. Hoe kan hij dit nou zo zeggen? Krijgt de duivel de schuld in plaats van de priester om wie het gaat. Heeft de duivel het gedaan? Lekker makkelijk, om de echte schuld buiten de dader om te leggen.
De vraag is natuurlijk of het past om bij het misbruikschandaal een theologisch debat op te zetten over de oorsprong van het kwaad. Hoe dan ook zal het duivelse kwaad van het misbruik benoemd en aangepakt moeten worden en ik geloof dat de paus dat ook niet bestrijdt.

De duivel. We spreken er niet meer openlijk over. En misschien ook maar terecht.
Wij verkondigen hier de weg van Jezus Christus, de weg van de verlossing, de weg van de vrijheid van dwang, wij prediken hier niet de angst. Wij nodigen elkaar hier uit om de weg te volgen van onze Heer.

Misschien hoort de duivel voor ons besef toch vooral bij een Middeleeuws wereldbeeld en geloofsbeeld, waar heel concrete beelden bestonden over een monster met bokkenpoten en hoorntjes… kijk maar eens naar al die beelden of schilderijen in oude kerken.

Is het zo dat voor ons de duivel niet meer een echt wezen is, een monsterlijke verschijning, die ons in zijn macht heeft of krijgen kan?

Als wij het al over de duivel hebben, over Satan, dan zijn wij misschien eerder geneigd om aan bepaalde mensen te denken, mensen die afgrijselijke wandaden op hun geweten hebben, dictators, die vele, vele mensen de dood injoegen, Stalin, Hitler, Pol Pot, Sadam Hoesein, en noem ze maar op. Wolven in schaapskleren.

Mensen die hun eigen waarheid creëren. Gewetenloze machthebbers, die er niet voor terugdeinzen om hele volkeren af te slachten, te verdrijven, te brandmerken.

Of staat dat toch nog te ver van ons af?
Denken wij misschien bij de duivel aan mensen uit onze eigen omgeving, mensen met van die duivelse trekjes, manipulaties, gemene trucjes om een ander te laten struikelen, sadistische neigingen, extra gevoed door de social media,
om anderen het leven zuur te maken….

….of durven we heel soms echt eerlijk te zijn en te zeggen dat we zulke trekjes ook van onszelf wel kennen, als we niet zo lekker in ons vel zitten?

Maar we spreken er niet gemakkelijk over. Hooguit hebben wij het in onze taal over een duveltje uit een doosje of over de duvel en z’n ouwe moer of over snelheidsduivels die als gevaarlijke projectielen over de weg razen en anderen de stuipen op het lijf jagen. Wij maken de duivel liever niet meer tot een persoonachtig wezen tegenover God of tegenover mensen, zoals in bijbelse verhalen wel gebeurt.

Vragen dus bij dit evangelie. Hoe kan het dat Jezus zich zomaar laat meenemen door die duivel? Dat het überhaupt gebeuren kan dat de duivel Hem verzoekt? Dat kan toch nooit in werkelijkheid zo zijn? De Zoon van God en zonder zonden en dan toch, bedreigd door de duivel? Onmogelijk! Het kan toch alleen maar als een motief in een verhaal om iets duidelijk te maken, om er een bijzondere verkondiging mee te doen?
Vragen bij een vreemd, duister en bizar evangelie.

Maar ook is het een indrukwekkend evangelie. Jezus biedt tot driemaal toe weerstand, met geweldige, trefzekere, bijbelse reacties, zo zelfs dat de duivel met de staart tussen de benen afdruipt. Geweldig indrukwekkend!

Vreemd dus en indrukwekkend tegelijk. Maar hoe leg ik het uit? Hoe neem ik u mee om in dit verhaal toch één van de meest beslissende wendingen te herkennen in het leven van Jezus? Laat ik een poging wagen.
En dan begin ik bij de doop van Jezus. We hebben in deze Lucasreeks hier een paar weken geleden al bij stilgestaan. Die doop was een bijzonder moment voor Jezus, een buitengewone, intieme ervaring voor Jezus, die daarmee aan zijn eigenlijk werk kon beginnen. Jezus gaat naar Johannes om in de rivier de Jordaan gedoopt te worden en meteen daarna vinden deze beproevingen plaats door de duivel. Met die doop is Jezus dus een wissel overgegaan. Het doel van zijn leven op aarde is in zicht gekomen, zijn missie. Jezus heeft die stem gehoord: ‘Jij bent mijn geliefde kind, in jou heb ik een welbehagen’. Dat moet Jezus goed gedaan hebben, gesterkt om aan zijn taak te beginnen. En het heeft indruk op Hem gemaakt.
We lezen dat Hij zich hierna terugtrekt in de woestijn. Hij wil even alleen gelaten worden. Verwerkingstijd. Hij zoekt de stilte op om met die stem in zijn hart te leven, te vertoeven.

En meteen daarna staat er: ‘Toen werd Jezus door de Geest naar de woestijn geleid’.
Jezus loopt als het ware diep in gedachten verzonken de woestijn in, dag na dag.
Het duizelt Hem. Hij eet niet en Hij drinkt niet. Veertig dagen… dat kan natuurlijk niet.
Dat overleeft geen mens. Maar dat is niet wat Lucas wil vertellen. (En ook Matteüs, die hetzelfde verhaal verteld, maar de verzoekingen in een andere volorde plaatst – ik volg die hier.) Veertig dagen… dat is niet zomaar anderhalve maand, dat is geen kalendertijd, dat is bijbelse tijd, om te zeggen: Hier heeft God mee te maken. Veertig dagen, veertig jaren, in de woestijn.
Met dat getal 40 wordt een grootse geschiedenis opgeroepen. Het volk in de woestijn zoekt de weg naar de vrijheid. Het volk van God is de slavenarbeid in Egypte voorbij, en ze zoekt naar haar bestemming, en het gaat allerminst over rozen…. er is de verleiding om terug te willen, er is voortdurend honger en dorst. Onzekerheid troef, grote huiver, klein geloof….

Jezus diep in de woestijn, hoort een stem…. maar wie is het die tot Hem spreekt? Kan Hij het onderscheiden na die doortocht door de woestijn? Komt die stem van binnen of van buiten?

‘En de duivel, de verzoeker kwam tot Hem’, schrijft Lucas. Maar dat wist Jezus eerst nog niet. Anders was het geen kunst geweest om hem meteen af te wijzen. Het lijkt op de stem van een ingewijde, iemand die op de hoogte is van de missie van Jezus.

Die stem zegt: ‘Indien je de Zoon van God bent, zeg dan tot deze stenen dat ze brood worden’. Het duizelt Jezus. Dat was wat Hij nou net al die tijd had lopen overdenken. Dat Hij de geliefde Zoon is van zijn hemelse Vader… dit kan toch geen toeval meer zijn. En het zou toch fantastisch wezen… brood in de woestijn en dat na veertig dagen. Jezus wordt in gedachten teruggevoerd naar zijn doop…. maar wat was ook al weer het meest opmerkelijke van die doop? Jezus wilde per se gedoopt worden als alle andere mensen, niet bovennatuurlijk, bovenmenselijk, als een soort magische figuur, maar juist gewoon als één van ons… Hij voelde tegenover die duivelse stem: Ik moet hier niet intrappen. Ik ben er voor en met de mensen, niet om boven iedereen verheven te worden. Ik ben de Immanuël, de God met ons. De stem die hij hoort, is niet de stem van bij de doop. Deze duivelse stem wil juist de band tussen de Vader en de Zoon doorsnijden.

Nog net op tijd, ontdekt Jezus het en zegt met een woord uit Deuteronomium 8: ‘Niet alleen van brood zal de mens leven, maar van alle woord dat uit de mond van God uitgaat’. De mens zal leven. Zo kiest Jezus, zo blijft Hij trouw aan zijn doop, solidair met alle gewone mensen.

Maar de duivel denkt: ‘Citeren uit de bijbel? Dat kan ik ook’. En sluw houdt hij Jezus een tekst voor uit Psalm 91. De psalm waar we deze dienst mee begonnen zijn: ‘Roept de mens God aan, God zal hem antwoorden’, Invocabit, de liturgische benaming voor de eerste zondag in de Veertigdagentijd.

Die psalm gaat erover dat God mensen niet in de steek laat, maar geborgenheid biedt. En dat is precies wat de tweede verzoeking wordt voor Jezus. Als Zoon van God, moet Hij wel vertrouwd zijn met de Vader, denkt de duivel, daarom zegt hij: ‘Als jij de Zoon bent, stort je dan hier naar beneden…’, en dan komt die tekst uit Psalm 91: ‘Aan zijn engelen zal Hij opdracht geven en ze zullen u om handen dragen’.

Maar Jezus wijst het af. Je zult de Heer je God niet verzoeken. Jezus zegt: Je mag God aanroepen in je nood. Maar je mag geen nood scheppen, om God daarmee te manipuleren. Dan misbruik je zijn beloften en wijs je het kindschap van de Vader af.

Tenslotte legt de duivel zijn werkelijke kaarten op tafel, in de weergave van Matteüs, de wereldheerschappij. Nu komt de aap uit de mouw: ‘Kom toch in mijn dienst!’ De tegen-god, zo stelt de duivel zich hier op. De klassieke verzoeking van de ultieme macht. Maar nu weet Jezus ook meteen met Hij wie werkelijk van doen heeft. Ga weg, Satan!, zegt Jezus volgens Matteüs. Hij. Je zult de Heer je God aanbidden en Hem alleen dienen. Magistraal hoe Jezus ook deze uiterste verzoeking weerstaat.
Drie verzoekingen, over voedsel, over geborgenheid en over de macht op aarde.
Drie valkuilen, voedsel als meest elementaire noodzaak voor de mens, geborgenheid als hoogste goed en macht om de baas te willen zijn. Drie valkuilen, want we willen eten, en we willen liefde en houden wel van macht. Welvaart, welzijn en zelfontplooiing, willen we. Mag dat niet? Wat is daar fout aan?

Ja, gemeente, God gunt het ons van harte, welvaart, welzijn en zelfontplooiing.
Alleen zien we hier hoe Jezus dat weigert te aanvaarden. Waarom? Jezus laat zien dat Hij die andere weg gaat namens God, zijn Vader. Niet de weg van: Als ik het maar goed heb, de weg van voedsel, liefde en macht voor zichzelf….
Jezus gaat die andere weg, die nieuwe weg, die uiterste weg. Hij geeft zichzelf weg, Hij offert zich op voor ons. Hij doet het voor ons en Hij doet het ons voor.

Echt mens worden wij naar het beeld van God, dat wil zeggen als we proberen af te zien van eigen belangen, eigen voorspoed alleen en eigen geluk eerst. Daarom maakt de weg, die Jezus gaat, zo’n diepe indruk.

Hij die zo één met ons wilde zijn in de doop, gaat zijn unieke weg voor ons om te laten zien hoe Gods Koninkrijk zal zijn: een wereld, een leven ter wille van anderen, ter wille van bevrijding en verlossing.

‘Een mens te zijn op aarde dat is de Geest aanvaarden die naar het leven leidt, de mensen niet verlaten en Gods woord zijn toegedaan. Dat is op deze aarde de duivel wederstaan’.

Weerstand bieden, de bezinning hierop dat is waar we vandaag aan beginnen op weg naar Pasen.

En wat een zegen dat Jezus die weg al is gegaan voor ons.

Amen.

Overzicht preken

10-03-2019
Weerstand bieden

17-02-2019
Ontmoeting met God en met elkaar
(Kinderdienst)


10-02-2019
Roeping Petrus

27-01-2019
Waartoe is Hij gekomen?

13-01-2019
Overgoten met licht

31-12-2018
Oudejaarsdienst

25-12-2018
Kerstmorgen

24-12-2018
'Een zon diep in de nacht'
(Kerstnachtdienst)


16-12-2018
Leven voelen
(Derde advent)


09-12-2018
De dienstbare kerk
(Tweede advent)


02-12-2018
Sprakeloos
(Eerste advent)


25-11-2018
Eeuwigheidszondag

11-11-2018
Dankdag

14-10-2018
'Laat de kinderen tot mij komen'
(Doopviering)


07-10-2018
Trouw

30-09-2018
Voor alle mensen van goede wil

23-09-2018
Omzien naar elkaar
(Gemeentezondag)


02-09-2018
Helder zicht

26-08-2018
Mee-eters

19-08-2018
Genezing doofstomme

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 06-25076869), email:
Dhr. J. van den Heuvel (scriba), email:

disclaimer | privacyverklaring