Protestantse Gemeente Odijk


De dienstbare kerk

Ds. K.F. Visser
09-12-2018 | Tweede advent

Lezing(en): Lucas 1: 26-38


Gemeente van Christus,

Vanmorgen gaat het over Maria, over de maagd Maria. ‘Ik geloof in Jezus Christus, Gods eniggeboren Zoon, onze Heer, die ontvangen is van de heilige Geest, geboren uit de maagd Maria’. Zo belijden we dat met die tekst uit de begintijd van het Christendom.

En er is vanaf die tijd een waar volksgeloof ontstaan rondom Maria, een hele Maria-devotie, een verering die in de Rooms-katholieke kerk wereldwijd breed gedragen werd en wordt.

Maria wordt gezien als tegenbeeld van Eva, de oorspronkelijke vrouw. Eva is de verleidster. De vrouw die de man tot zonde verleidt door de duivelse slang te gehoorzamen. Eva ging Adam vóór in de zondeval. Eva, die zelf geschapen was uit de man, tegennatuurlijk dus, want een man kan geen schepsel baren. Eva staat daarmee haaks op het beeld van Maria, die een Kind baart zonder toedoen van een man. Het beeld dat van Maria is ontstaan, is daarom het volstrekt tegenovergestelde.
Maria wordt al in het jaar 431 door een bisschoppenvergadering in Efeze in een dogma uitgeroepen tot ‘Moeder Gods’, want als zij Jezus heeft gebaard en Jezus is één gestalte van de drie-eenheid, gestalten die aan elkaar gelijk zijn, dan is die conclusie gauw getrokken. Als Jezus God is, is Maria de moeder van God.
En het ging nog verder in deze leer over Maria.
Maria werd de middelares genoemd, medeverlosseres zelfs, bemiddelares van het heil.
Zij staat nog dichter bij de gelovige mens dan Jezus. Jezus is Zoon van mensen en Zoon van God, beide. Maria is er uitsluitend voor de mensen.

Het is een vroomheid die ver uitgaat boven het bijbelse getuigenis. Het rijke Roomse leven kende haast geen grenzen in haar verering van Maria. Uiteindelijk wordt in 1951 van Maria gezegd dat zij zelfs zonder zonden werd geboren – het dogma van haar eigen onbevlekte ontvangenis. En ook dat zij, toen zij stierf, in de hemel werd opgenomen. De RK-kerk in Houten en in Werkhoven heet zo: ‘Onze lieve vrouwe ten hemelopneming’.

Gemeente, het gaat over Maria, maar het gaat ook over ons vanmorgen.
Het gaat erom dat we zien hoe aan Maria de mooiste kwaliteiten worden toegedicht, omdat zij de moeder van Jezus werd, zonder omgang te hebben met een man. Want dat is wat de bijbel duidelijk wil maken. Maria ontvangt het draagmoederschap. Er komt geen man aan te pas, want - stel je voor -dan is Jezus toch één van ons schepselen, in zonde ontvangen en geboren… en dat kan niet bij Jezus. Hij moet wel bij God vandaan komen.
Dat is wat Lucas tot uitdrukking wil brengen met zijn evangelie.

Het is mooi om te zien hoe in de loop van de geschiedenis met dit gegeven is omgegaan.
Op een Middeleeuws schilderij over de geboorteaankondiging van Jezus door de engel Gabriël is een duif te zien. Die vliegt door een open raam naar binnen en rechtstreeks naar en in het oor van Maria. De suggestie is duidelijk. Maria wordt bevrucht door de duif via haar oor. De duif staat in de bijbel symbool voor de heilige Geest. Dat staat zo in Lucas 9 bijvoorbeeld, als Jezus wordt gedoopt. Dan is er die duif die op Hem neerdaalt,
de Geest in de gedaante van een duif. En omdat Maria zelf zegt: ‘Mij geschiede naar uw Woord’, ‘Laat er met mij gebeuren wat u hebt gezegd’, moet het wel zo zijn in die Middeleeuwse voorstelling dat de duif Maria bevrucht via haar gehoorgang.

Mooier kan het haast niet worden uitgebeeld. Om maar aan te geven dat Jezus van boven komt, en niet van beneden. Dat Jezus die gans Andere is. Hij is weliswaar het kind van Maria en Jozef, maar Hij is bovenal Kind van God, heilig Kind, Zoon van God…

Om maar aan te geven wat we kunnen verstaan onder een maagdelijke geboorte. Dat niemand zich zal verstrikken in een biologische verkenning van eventuele uitzonderingen op het gebied van de conceptie… daar is de bijbel geenszins in geïnteresseerd.
‘Nu zijt wellekome, Jesu, lieve Heer, Gij komt van alzo hoge, van alzo veer’.
Jezus is méér dan zomaar het natuurlijke kind van Maria en Jozef, twee kleine, bange mensen, toen en daar. De verkondiging is dat God zich in hun geschiedenis heeft gemengd.
Dat door hun leven heen een mysterie werkelijkheid zou worden, hoe God de mensen bezoekt, hoe God mens werd en onder ons kwam wonen in Jezus, het Kind van Bethlehem.

Gemeente, Lucas schrijft zijn evangelie tientallen jaren na Pasen. Hij weet de uitkomst. Hij weet van Pasen. Hij weet dat het evangelie met de dood van Jezus niet verloren is gegaan, niet is gestopt, maar een eigen leven is gaan leiden, de wereld in trok, met de Emmaüsgangers en met Paulus als het ware de wereld in trok, naar ons toe gekomen is in ruimte en tijd. ‘Hij leeft’, zo geeft Lucas dat weer – samen met de andere evangelisten, die het op hun manier doen. Het evangelie over het nabijgekomen Koninkrijk van God heeft zich onder ons kunnen verspreiden, de hele geschiedenis door. En we raken er niet over uitgedacht en uitgezongen. En omdat Lucas wist van die uitkomst, heeft hij het nodig om van meet af aan Jezus aan zijn lezers voor te stellen als Iemand die bij God vandaan komt,
niet van de kant van mensen… dan zou Jezus al te gemakkelijk door mensen geclaimd kunnen worden. ‘Hij is van mij’, ‘Hij is van ons…’. ‘Hij is er alleen voor mij…’, met alle gevolgen van dien. Geen stroming mag Hem inlijven, niemand mag Hem voor hun karretje spannen. Hij komt bij God vandaan. Dat is wezenlijk voor wie Hij is… en Lucas gaat het dan ook zo vertellen om dat van meet af aan helder te krijgen: Maria wordt zwanger van de heilige Geest…..

Snode lezers hebben wel gezegd dat de engel Gabriël de vader moet zijn geweest…
Ze lezen het er zelfs in: ‘Gabriël ging haar huis binnen…’, maar dat lijkt me al te suggestief,
dat is te direct… dat ligt Lucas niet. Hij slaat met de ouverture van zijn evangelie een brug tussen ons mensen en hoe God zich openbaart. Hoe wil God wonen onder de mensen?
‘Wees gegroet, Maria! Je bent begenadigd, dat jij draagster van de belofte mag worden, moeder zult worden van een Kind dat je Jezus zult noemen. Hij zal Zoon van de Allerhoogste worden genoemd’.
Natuurlijk krimpt Maria bij die woorden ineen. Hoe kan zij zulke grote beloftes dragen?
Niemand kan dat.

En daarom spreekt Maria tot de verbeelding. En wordt het onderscheid tussen Eva en Maria zo groot gemaakt. De ware vrouw moet een Maria zijn. Maar het sloeg enorm door.
Maria moet als vrouw altijd bereid zijn, klaar staan, altijd beschikbaar, ontvangend, moeder, gehoorzaam, onderworpen, gedwee. Zo’n beeld werd dominant in een christelijke cultuur die veelal door mannen werd gestempeld.
Het beeld van de stille opoffering van Maria, die haar leven in dienst stelt van de wil van God… dat beeld van een dienstbare vrouw…. heeft heel diep doorgewerkt in het christendom en tot ver daarbuiten. Het zogenaamde ideaalbeeld van de vrouw. Daar moest wel een correctie op volgen. De opkomst van de vrouwenbeweging, met daarbinnen ook de feministische theologie… het werd hoog tijd om dat clichébeeld van Maria als willige vrouw en moeder te corrigeren en in balans te brengen.
En daar hoort zeker ook de recente me-too-beweging bij. Vrouwen die hun ervaringen met seksueel misbruik en intimidatie op sociale media met elkaar delen. Ze willen niet langer object van mannelijke macht en lust zijn. Het seksueel geweld moet uit de taboesfeer worden gehaald. Besproken kunnen worden.

Maria. Het gaat over haar, maar het gaat ook over ons. Maria mag dan tot de verbeelding spreken als moeder van Jezus. Ze heeft een streepje voor op andere vrouwen, uitverkoren als zij is om de moeder van Jezus te mogen zijn. Maar daar houdt de vergelijking ook op.
Of het moest zijn dat Maria het beeld is van de kerk, als het goed is. De kerk, de gemeente, als de ware bruid van Christus. De kerk als de gemeenschap van mensen aan wie het evangelie van Jezus Christus is toevertrouwd. De kerk als de dienstmaagd bij uitstek. Op zijn best niet een instituut door mannen gedomineerd noch door vrouwen, maar bestempeld door de Geest, die verwekker is van Jezus, die het zaad van het evangelie voortplant.

De dienstbare kerk. Zo wil ik het beeld van Maria vertalen naar ons vandaag. De dienstbare kerk, dienstbaar aan de wereld, zoals God die ziet en zoals Jezus die heeft getoond. Dienstbaar, diaconaal, pastoraal, omzien naar elkaar, oog voor de nood en de vragen van mensen, attent op hulp aan wie het niet redt. Zo kan het beeld van Maria gestalte krijgen in de wereld van vandaag als beeld voor de kerk, de gemeente aan wie het geheim is toevertrouwd van het Woord van God, het zaad van Gods liefde is geschonken, om het zorgvuldig te laten groeien en bloeien.

Het beeld van de perfecte, gedroomde vrouw, Maria als moeder Gods, is te groot voor een mens alleen. Maria die de moeder van Jezus wordt, bleef ook gewoon mens. Zij werd boos toen Jezus drie dagen in de tempel achterbleef en zij maakte zich zorgen toen de wijn opraakte in Kana en ze ziet in vertwijfeling op naar het kruis als haar zoon sterft.
Die Maria is geen heilige, zoals ook Eva ook geen helleveeg is. Die klassieke beelden vragen om kritisch tegen het licht te worden gehouden. En de bijbelse verhalen corrigeren die.

Maat de dienstbare kerk, dat is een beeld dat we met ons mee nemen vandaag.
‘Mij geschiede naar uw Woord’, zegt Maria tegen de engel. Dat is geen onderworpen nederigheid van Maria. Dat is de taak, de opdracht, de roeping van de kerk.
Het Woord van God horen en in praktijk brengen. Dienstbaar zijn aan elkaar en de samenleving… als we daaraan toekomen, eren wij Maria, zoals Elisabeth zal doen: ‘Gezegend ben je onder de vrouwen’. De kerk is zwanger van de hoop op het openbaar worden van het Koninkrijk van God en werkt zelf mee aan de totstandkoming ervan.

Daarom zingen wij:

Kom tot ons, de wereld wacht,
Heiland, kom in onze nacht,
licht dat in de nacht begint,
kind van God, Maria’s kind!

Amen.

Overzicht preken

09-12-2018
De dienstbare kerk
(Tweede advent)


02-12-2018
Sprakeloos
(Eerste advent)


25-11-2018
Eeuwigheidszondag

11-11-2018
Dankdag

14-10-2018
'Laat de kinderen tot mij komen'
(Doopviering)


07-10-2018
Trouw

30-09-2018
Voor alle mensen van goede wil

23-09-2018
Omzien naar elkaar
(Gemeentezondag)


02-09-2018
Helder zicht

26-08-2018
Mee-eters

19-08-2018
Genezing doofstomme

08-07-2018
Jona 4

01-07-2018
Jona 2 en 3

24-06-2018
Jona 1

03-06-2018
Mensen boven regels

27-05-2018
Zondag Trinitatis

20-05-2018
Pinksteren

13-05-2018
Wezenzondag

10-05-2018
Hemelvaartsdag

22-04-2018
De goede herder

15-04-2018
Petrus

01-04-2018
Paaspreek
(Pasen)


25-03-2018
Een koning zonder troon
(Palmzondag)


18-03-2018
De graankorrel

11-03-2018
Delen
(Oecumenische dienst Veertigdagentijd)


18-02-2018
Verzoeking in de Woestijn

11-02-2018
Eenzaam, tweezaam

28-01-2018
Van een leer word je nog geen leerling

14-01-2018
Bruiloft in Kana

31-12-2017
Oudejaarsdienst

25-12-2017
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2017
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


17-12-2017
Woestijnroos
(Derde advent)


10-12-2017
Jesaja's vredesvisioen
(Tweede advent)


03-12-2017
Voorbereiden op Kerst
(Eerste advent)


26-11-2017
Houdt uw lamp brandende
(Eeuwigheidszondag)


12-11-2017
Kinderen van het licht

05-11-2017
Dankdag

29-10-2017
Een vaste burcht is onze God

08-10-2017
Jaloezie
(Jeugddienst)


01-10-2017
Israëlzondag

24-09-2017
Zorgen moet je doen niet maken

17-09-2017
Vredeszondag
(Oecumenische dienst)


10-09-2017
Zacheüs
(Startzondag)


27-08-2017
De farizeeër en de tollenaar

20-08-2017
Waarom zou ik naar de kerk gaan?

13-08-2017
Denken over danken

02-07-2017
Het verloren muntje

18-06-2017
Rijke man en arme Lazarus

28-05-2017
Ruth 4

21-05-2017
Ruth 3

14-05-2017
Ruth 2

07-05-2017
Ruth 1

16-04-2017
Pasen

09-04-2017
Palmzondag

26-03-2017
Genezing blinde

12-03-2017
Verheerlijking op de berg

05-02-2017
Zout en licht

29-01-2017
Zaligsprekingen

15-01-2017
Oecumene
(Oecumenische dienst)


08-01-2017
Wijzen uit het Oosten

30-12-2016
Oudejaarspreek
(Oudjaarsdienst)


25-12-2016
Kerstmorgen
(Eerste Kerstdag)


24-12-2016
Kerstnacht
(Kerstnachtdienst)


11-12-2016
Derde zondag van Advent
(Derde advent)


27-11-2016
Eerste zondag van Advent
(Eerste advent)


20-11-2016
De namen op de zuil
(Eeuwigheidszondag)


13-11-2016
Johannes de Doper

06-11-2016
Jona
(Jongerendienst)


02-10-2016
Israëlzondag

25-09-2016
Bethel

11-09-2016
Deel je leven
(Startzondag)


04-09-2016
Waar je mee omgaat...

21-08-2016
Zorg dat je d’r bijkomt!

14-08-2016
Psalm 5: een psalm in oorlogstijd

03-07-2016
Zorgeloos leven?

26-06-2016
De esculaap

19-06-2016
Bloeiend leiderschap

12-06-2016
Tussen angst en vertrouwen

29-05-2016
God in de wolken

22-05-2016
Vervolgde Christenen

15-05-2016
De Geest
(Pinksteren)


24-04-2016
Esther 5, 6 en 7

17-04-2016
Esther 3 en 4

10-04-2016
Esther 1 en 2

27-03-2016
Eerst geloven, dan zien!
(Eerste Paasdag)


20-03-2016
Het nieuwe verbond
(Palmzondag)


13-03-2016
Jezus, de Hoeksteen
(Oecumenische dienst)


06-03-2016
Een vader had twee zonden
(Vierde zondag veertigdagentijd)


14-02-2016
De bruggenbouwer
(Eerste zondag veertigdagentijd)


07-02-2016
Mensen vangen

31-01-2016
Optreden van Jezus in Nazareth

10-01-2016
Dochtertje van Jaïrus
(Jongerendienst)


31-12-2015
De onvruchtbare vijgeboom
(Oudjaarsdag)


25-12-2015
Vrede op aarde?
(Eerste Kerstdag)


24-12-2015
De nacht van de hoop
(Kerstnachtdienst)


13-12-2015
Maria en Elisabeth
(Derde advent)


06-12-2015
Heilig Kind
(Tweede advent)


29-11-2015
Wees niet bang!
(Eerste advent)


22-11-2015
Valsheid tegenover oprechtheid
(Eeuwigheidszondag)


08-11-2015
Zondagsrust
(Dankuur voor gewas en arbeid)


01-11-2015
‘Hoe heet je?’
(Doopdienst)


11-10-2015
De rijke jongeman

04-10-2015
Mozes en Jezus
(Israëlzondag)


02-10-2015
En Jezus schreef in ’t zand
(Oecumenische Seniorenviering)


27-09-2015
Psalm 8

20-09-2015
Achab en Nabot
(Vredeszondag)


13-09-2015
De barmhartige Samaritaan
(Startzondag)


23-08-2015
Tien keer onafscheidelijk

16-08-2015
Effata! Ga open!




Zeisterweg 34, 3984 NL ODIJK

Ds. K.F. Visser (tel 030-8780698), email:
Dhr. J. van den Heuvel (scriba), email:

disclaimer | privacyverklaring